Hermen Overkleeft is hoogleraar in de Bio-organische chemie aan het Leids Instituut voor Chemisch Onderzoek en heeft zijn carrière gewijd aan het ontwerpen van moleculen om ziekteprocessen in het menselijk lichaam te begrijpen en te beïnvloeden. Zijn onderzoek helpt ons nieuwe manieren te vinden om nieuwe medicijnen te ontdekken.

Meer informatie over Hermen Overkleeft

Curriculum vitae

Hermen Overkleeft (1969) is hoogleraar Bio-organische Chemie aan de Universiteit Leiden. Hij studeerde scheikunde aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij in 1997 promoveerde op onderzoek naar zogenaamde iminosuikers: moleculen die enzymen kunnen remmen die suikers afbreken.

Na zijn promotie werkte Overkleeft als postdoc in Leiden en vervolgens bij de Harvard Medical School (VS). Daar deed hij onderzoek naar enzymen die een rol spelen in het immuunsysteem. In 2001 keerde hij terug naar Leiden, waar hij sindsdien leidinggeeft aan een onderzoeksgroep in de bio-organische chemie.

Onderzoek

Overkleeft is organisch chemicus én chemisch bioloog. Zijn onderzoek richt zich op het ontwerpen van biologisch actieve moleculen. Met deze moleculen bestudeert hij biochemische processen die ten grondslag liggen aan erfelijke aandoeningen, infectieziekten en kanker. Het doel is om die processen te begrijpen en erop in te kunnen grijpen.

Overkleeft: ‘Dat doen we door in het lab moleculen te maken die lijken op de natuurlijke moleculen, waardoor enzymen ze herkennen. In onze methode proberen we die enzymen permanent plat te leggen. Zo kunnen we biochemische processen die aan de basis van ziekte liggen, bijsturen.’

Een belangrijk onderdeel van zijn werk is activity-based protein profiling (ABPP): een techniek om actieve enzymen in cellen en weefsels op te sporen. Zijn groep behoort internationaal tot de koplopers op dit gebied. Ze ontwikkelden nieuwe chemische strategieën waarmee meerdere biologische processen tegelijk gevolgd kunnen worden. Deze methodes worden wereldwijd gebruikt in biomedisch en biotechnologisch onderzoek.

Een belangrijk thema in zijn onderzoek is het bestuderen van enzymen die suikers afbreken (glycosidasen). Problemen met deze enzymen liggen ten grondslag aan zeldzame stofwisselingsziekten, zoals de ziekte van Gaucher, Fabry en Pompe. De probes en remmers uit zijn lab helpen bij diagnose en dragen bij aan de ontwikkeling van nieuwe therapieën.

Ook onderzoekt zijn groep enzymen die een rol spelen bij kanker en werkt aan zogeheten farmacologische chaperonnes: moleculen die defecte enzymen weer functioneel kunnen maken.

Samenwerkingen en impact

Het werk van Overkleeft is fundamenteel, maar heeft een duidelijke medische en maatschappelijke relevantie. Zijn groep werkt samen met onderzoekers uit binnen- en buitenland, onder meer op het gebied van biochemie, structuurbiologie en computationele chemie en heeft geleid tot de oprichting van drie startup bedrijven.

De door zijn lab ontwikkelde moleculen worden veel gedeeld met andere onderzoekers en vormen de basis voor nieuwe onderzoeksprojecten en toepassingen, ook in de biotechnologie en medicijnontwikkeling.

Onderscheidingen

Overkleeft ontving verschillende internationale prijzen en beurzen, waaronder:

• de Roy L. Whistler International Award in Carbohydrate Chemistry (International Carbohydrate Organization, 2024)
• de Jeremy Knowles Award (Royal Society of Chemistry, 2015)
• de Wilhelm Friedrich Bessel Award (Alexander von Humboldt Stiftung, 2013)
• de Gouden Medaille van de KNCV (2008)

In 2018 werd hij gekozen tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Hij ontving meerdere grote onderzoeksbeurzen, waaronder een NWO VICI Grant (2003), een ERC Advanced Grant (2011) en een ERC Synergy Grant (2020).

Onderwijs en begeleiding

Overkleeft verzorgt onderwijs in de organische chemie en chemische biologie op bachelor- en masterniveau. Hij begeleidde in de afgelopen decennia tientallen promovendi en studenten.

Veel van zijn promovendi hebben wetenschappelijke prijzen gewonnen en zijn doorgestroomd naar vooraanstaande posities aan universiteiten en in het bedrijfsleven, zowel in Nederland als internationaal.

Publicaties