Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op het gebied van talen, culturen en samenlevingen.

Overzicht wetenschap in de spotlight

Islam en samenleving

De vele gezichten van een wereldgodsdienst

Kennis van moslimsamenlevingen is onmisbaar om in een geglobaliseerde wereld te kunnen functioneren en om onze eigen Nederlandse maatschappij goed te begrijpen. In Leiden verdiepen onderzoekers zich in de talen, cultuur, religie, rechtssystemen en geschiedenis van moslimsamenlevingen en zetten daarmee een eeuwenoude traditie voort.

Er bestaat niet één islam

Er zijn zo veel islams als er moslims zijn, luidt een gevleugelde uitdrukking. In Leiden wordt de islam daarom geduid als dynamisch, wereldwijd fenomeen en als een product van de lokale context. Ook in de moslimwereld spelen bij alledaagse en existentiële keuzes immers meer factoren een rol dan religie alleen. Zo bestuderen onderzoekers populaire Turkse soaps, omdat die weerspiegelen wat er speelt in de moderne Turkse samenleving. Ze ontcijferen oude papyri, om erachter te komen wat het in de middeleeuwen betekende om een moslim te zijn. Ze volgen hoe wetgevers in moslimlanden lokale tradities, moderne ideeën , wereldlijke wetten en religieuze wetgeving proberen te verenigen in één rechtssysteem. Daarvoor bestuderen ze niet alleen wetboeken, maar onderzoeken ook ter plekke hoe er nu echt met recht en onrecht wordt omgesprongen.  Bovendien kijken ze hoe moslims zich verhouden tot andere religieuze en niet-religieuze groepen in de samenleving en werken ze samen met Nederlandse moslims om nuance te scheppen in de debatten over de islam in Nederland.

Eeuwenoude traditie

De Leidse islamonderzoekers staan in een eeuwenoude traditie. Meer dan vierhonderd jaar geleden begon men in Leiden kennis over en geschriften in het Arabisch te verzamelen  om toegang te krijgen tot de Arabische wetenschap. Daarnaast bleken ook  Perzisch en Turks onontbeerlijk voor een goed begrip van het Midden-Oosten. In de negentiende eeuw verbreedde de interesse zich naar islamitisch recht en cultuur. Dat was nodig, want met Indië als kolonie was Nederland het grootste moslimrijk ter wereld. De Arabist Christiaan Snouck Hurgronje bestudeerde in die periode jarenlang de ‘geleefde Islam’ in Indië en vestigde in Leiden een van de belangrijkste expertisecentra op dit gebied. Bestuursambtenaren en ondernemers bewapenden zich er met kennis van lokale gebruiken voordat zij de boot naar Nederlands Indië namen.

Van West-Europa tot Zuidoost Azië

De unieke collectie primaire bronnen, de brede expertise en de multidisciplinaire benadering van de islam stellen Leidse onderzoekers in staat om moslimsamenlevingen in het heden en verleden met elkaar te vergelijken.  Religiewetenschappers en regiospecialisten werken daarbij nauw samen met taalkundigen,  historici, cultureel-antropologen, politicologen, sociologen en juristen. Hun onderzoek  strekt zich uit van West-Europa via Noord-Afrika en het Midden-Oosten tot Zuidoost Azië. Actieve kennis van Arabisch, Turks, Perzisch en bijvoorbeeld Indonesisch stelt onderzoekers in staat om direct contact te leggen met moslims over de hele wereld en toegang te verkrijgen tot bronnen in de originele taal. Dit is noodzakelijk om de dynamiek van de vele historische en moderne moslimsamenlevingen te kunnen begrijpen.

Meer informatie:
Leids Universitair Centrum voor de Studie van Islam en Samenleving