Vanuit verschillende disciplines werken onderzoekers van de Universiteit Leiden samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen. U vindt hier een voorbeeld op de gebied van fundamentele wetenschap.

Kunstmatige Intelligentie

Machines die leren, evolueren en met mensen omgaan

De automatisering begon met de eerste computers, zeventig jaar geleden. Nu breekt het tijdperk van 'de automatisering van de automatisering' aan: computers die leren van hun ervaringen en zelf hun software verbeteren. De wereld is aan het veranderen. Vanuit diverse invalshoeken werken Leidse wetenschappers aan kunstmatige intelligentie die de menselijke intelligentie verrijkt.

Alomtegenwoordige intelligentie 
'Kunstmatige intelligentie is niet nieuw', zegt Aske Plaat, hoogleraar Data Science en wetenschappelijk directeur van het Leiden Institute of Advanced Computer Science (LIACS). Samen met andere Leidse wetenschappers legt hij zich toe op de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie, ook wel bekend als Artificial Intelligence (AI). 'Intelligentie zit tegenwoordig overal, zelfs een automatische schuifdeur heeft enige intelligentie.' Holger Hoos, hoogleraar Machine learning bij het LIACS, denkt dat AI alomtegenwoordig zal worden: 'Onze manier van AI ontwikkelen gaat nu nog met de hand. In de toekomst zal die zelf ook op AI berusten. Zelf-leren is AI door AI.'  

De afgelopen vijf jaar kenden een revolutie in AI, met name voor neurale netwerken: zelflerende computerprogramma's die een netwerk van hersencellen simuleren. Dankzij betere algoritmes en toegenomen rekenkracht zijn de vooruitzichten voor de komende tien jaar nog spectaculairder. De netwerken zullen dan worden ‘gevoed’ met allerlei soorten trainingsdata, zoals foto’s video’s en tekst op internet.  
 
Bugvrije software 
Geautomatiseerd leren is één hoofdmoot van AI. De andere is geautomatiseerd redeneren. Het controleren of software precies doet wat het moet doen, kan nu automatisch gebeuren. Deels dankzij Leids onderzoek. Belangrijke delen van computerchips en een steeds groter deel van cruciale software – zoals in vliegtuigen – zijn nu rigoureus gecheckt door AI-programma's. Hoos: 'We kunnen garanderen dat daar geen bugs in zitten.'

Plaat en Hoos verwachten dat personalised health gaat profiteren van AI. Patronen herkennen in grote hoeveelheden data van patiënten kan therapieën opleveren die op maat gemaakt zijn voor de individuele patiënt. AI zal ook helpen bij het ontwerpen van moleculen die betere medicijnen zijn, met minder bijwerkingen. De Leidse computerwetenschappers werken al samen met de afdeling farmacologie van het universiteitsziekenhuis, LUMC.

Plaat: 'In Leiden zijn we ook sterk in computer vision. Naast medische toepassingen, zoals de analyse van röntgenfoto’s, is dit voor heel uitlopende toepassingen van belang, denk aan de archeologie, of zelfrijdende auto’s.’ Bij de Leidse Faculteit der Archeologie wordt AI al toegepast in archeologisch onderzoek, en wel bij de zoektocht naar mogelijke locaties van grafplaatsen in Nederland. Ook vindt er onder meer bij de Leidse faculteit der Rechtsgeleerdheid onderzoek plaats naar de implicaties van AI op gebied van maatschappij en ethiek: wat gebeurt er als algoritmes keuzes voor ons gaan maken?

Verder is Leiden sterk in computational linguistics, het verwerken van natuurlijke taal-en spraakherkenning. Hiervoor wordt onder meer intensief samengewerkt met de Faculteit der Sociale Wetenschappen en de Faculteit Geesteswetenschappen. Het AI-onderzoek in Leiden is juist zo interessant door de aanwezigheid van en samenwerking met zoveel disciplines en toepassingsgebieden binnen één universiteit. Dit trekt ook onderzoekers van buiten aan.

Wedloop met Verenigde Staten en China 
Hoos is medeoprichter van een Europees netwerk van AI-centra, CLAIRE. De missie: zorgen dat Europa op hetzelfde niveau gaat investeren in AI als de Verenigde Staten en China nu al doen. Hoos: 'Willen we dat de AI-technologie van de toekomst aan ons verkocht wordt door Amerikaanse en Chinese bedrijven? Nee? Dan hebben we kritische massa nodig in het AI-onderzoek, waar Europa gezamenlijk achter gaat staan.'

Leiden Institute of Advanced Computer Science
Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen
Faculteit der Sociale Wetenschappen
Faculteit der Archeologie
Faculteit der Rechtsgeleerdheid