Universiteit Leiden

nl en

Onderzoeksproject

Empirical Legal Studies

Binnen het speerpunt Empirical Legal Studies wordt in Leiden het thema ‘markt, gedrag en de regulerende rol van het recht’ als uitgangspunt genomen om empirisch-juridisch onderzoek verder te ontwikkelen.

Looptijd
2019 - 2024
Contact
Helen Pluut
Financiering
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Empirical Legal Studies is naast Conflictoplossende Instituties een van de twee speerpunten binnen het Nederlands Sectorplan Rechtsgeleerdheid.

De regulerende rol van het recht komt tot uiting in de economische realiteit, waar markten er idealiter voor zorgen dat vraag en aanbod samenkomen. De juridische realiteit opereert binnen de economische realiteit en kan een belangrijk middel vormen om markten op een efficiënte en rechtvaardige wijze in te richten.

Marktwerking kan immers resulteren in onrechtvaardige uitkomsten voor marktactoren, de maatschappij of het milieu. Het recht beoogt om vertrouwen in markten te voeden, om informatietekorten te verhelpen, om negatieve externe effecten van transacties te voorkomen en om uitwassen van geconcentreerde marktmacht tegen te gaan.

Om het recht zodanig in te richten dat marktfalen wordt voorkomen, is het belangrijk een goed begrip te hebben van de praktische werking van markten en van het denken, beslissen en handelen van marktactoren. Onze kennis daarover schiet met regelmaat tekort. We hebben niet altijd voldoende kennis over welke rechtsregels onder welke omstandigheden waarom werken.

Empirisch onderzoek naar de werking van het recht levert fundamentele kennis op over gedragsveronderstellingen die ten grondslag liggen aan de verschillende rechtsregels. Empirisch-juridisch onderzoek, waaronder wij toegepast economisch, psychologisch én sociologisch onderzoek verstaan, heeft dan ook niet alleen meerwaarde hebben voor de empirische ‘wat, wanneer en hoe’-vragen maar ook voor de normatieve ‘wat moeten we hiervan vinden’-vragen.

Door het beantwoorden van empirische vragen levert het onderzoek binnen dit speerpunt bouwstenen voor de beantwoording van normatieve vragen aangaande de regulering van markten. De interactie tussen empirische en normatieve vragen staat dus centraal.

Onderzoeksprojecten

Met ingang van maart 2020 zijn twee promotieprojecten gestart. Het zijn interdisciplinaire promotieprojecten die begeleid worden door onderzoekers van ten minste twee afdelingen en door zowel een jurist als een sociaalwetenschapper. De andere projecten betreffen onderzoekslijnen van de universitair docenten binnen dit speerpunt.

Mensenrechten zijn lang het unieke domein van staten geweest. Dat is veranderd met de globalisering en de opkomst van multinationale ondernemingen. De zorg voor fundamentele arbeidsrechten binnen mondiale toeleveringsketens vormt een probleem. Dit project richt zich op multinationale ondernemingen als marktactoren en de regulering van hun gedrag binnen de wereldwijde toeleveringsketen. Monitoren van het gedrag en de acties van multinationals is steeds ingewikkelder geworden, omdat internationale organisaties zoals de Verenigde Naties en de ILO terrein verliezen. In deze context is het belangrijk om naar soft law te kijken. Codes of Conduct zijn gedragsregels die vrijwillig zijn opgesteld door bedrijven, maar waar zij zich aan dienen te conformeren. Wat is de rol van deze Codes of Conduct in de naleving en handhaving van fundamentele arbeidsrechten in mondiale toeleveringsketens?

Onderzoekers

De data-economie is gebaseerd op het verzamelen en verwerken van grote hoeveelheden gegevens over consumenten en hun gedrag. Zulke gegevens worden gebruikt om winstmarges te optimaliseren met behulp van (dynamische) prijsdifferentiatie voor verschillende consumenten. Het is technologisch inmiddels mogelijk voor webshops om prijzen te formuleren die volledig zijn afgestemd op de bereidheid van de klant om ergens voor te betalen. Wat betekent dit voor het vertrouwen in markten? Wat vinden bedrijven en consumenten hiervan en wat moeten reguleringsactoren ermee? Het doel van dit project is om inzicht te verkrijgen in de psychologie van bedrijven en consumenten. Empirisch onderzoek naar percepties van rechtvaardigheid kan een belangrijke basis vormen voor de normatieve dimensie van marktregulering.

Onderzoekers

Het vertrekpunt van dit onderzoek is de bevinding dat het menselijk brein vatbaar is voor allerlei denkfouten en vooringenomenheden (biases), die onze percepties kleuren en onze redenaties beïnvloeden, zonder dat we dit bewust doorhebben. Integendeel, mensen hebben veelal het gevoel dat zij slechts de feiten waarnemen en deze op een rationele, objectieve wijze verwerken in het komen tot oordelen en beslissingen. 
 
Binnen het juridische domein kunnen waarnemingen en besluiten die op oneigenlijke wijze beïnvloed zijn door onbewuste biases verstrekkende gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan de vraag of een vorm van schade (bv. economisch of persoonlijk letsel) voorzienbaar was, de vraag of het handelen van een bestuur een belangrijke oorzaak is geweest van een faillissement, of de vraag of bepaalde informatie van dusdanige aard is dat een redelijke investeerder deze informatie zou gebruiken bij het maken van investeringsbeslissingen. Oordelen over voorzienbaarheid, causaliteit en redelijkheid zijn bij uitstek oordelen die vatbaar zijn voor menselijke biases. Uit onderzoek van Niek Strohmaier is naar voren gekomen dat met name morele en normatieve oordelen dergelijke juridisch relevante vraagstukken kunnen beïnvloeden. Voor dit interdisciplinaire, empirische onderzoek wordt geput uit inzichten uit de morele filosofie, cognitieve psychologie en met name het faillissementsrecht. 
 
Nieks onderzoekslijn houdt zich bezig met een drietal vraagstukken. Ten eerste wordt empirisch onderzocht welke biases mogelijk een rol spelen bij oordelen omtrent ondernemingen in zwaar c.q. faillissement, alsook bij het toezichthouden op en reguleren van financiële markten. Ten tweede wordt middels experimenteel onderzoek ingezoomd op de onderliggende processen van relevante biases om zodoende ons begrip hiervan te vergroten. Ten derde verkent dit onderzoek hoe de potentiële invloed van deze biases geminimaliseerd kan worden.
 

Onderzoeker

Publicaties

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.