Universiteit Leiden

nl en

Onderzoeksproject

Gevangenisonderzoek

Detentie is momenteel de strengste sanctie die in de strafrechtstelsels van de Europese landen wordt toegepast. In de meeste landen is de gevangenispopulatie de afgelopen decennia toegenomen. In Nederland worden jaarlijks meer dan 30.000 mensen opgesloten in de gevangenis van een penitentiaire inrichting (PI). Ondanks het belang ervan bij criminaliteitspreventie, is er echter verrassend weinig kennis over de determinanten, uitvoering en (ongewenste) effecten van gevangenisstraf.

Contact
Paul Nieuwbeerta

Bij het Instituut voor strafrecht en criminologie van de Universiteit Leiden hebben verschillende onderzoeksprojecten tot doel meer inzicht te krijgen in gevangenisstraffen. Deze projecten omvatten:

1. Life in Custody Study (LIC Study)
2. Bezoek in Nederlandse gevangenissen
3. Sociale netwerken in detentie
4. Psychosociale en neurobiologische kenmerken van mannelijke gedetineerden in (Caribisch) Nederland
5. Het meten van leef- en werkklimaat in PI Norgerhaven
6. Prison Project
7. ‘Desistance from crime’ onder langer gestrafte gedetineerden in Nederland
8. Aan het werk, uit de problemen?
9. Schadelijke of gunstige effecten van gevangenisstraf?
10. Ouderschap & Detentie
11. De rol van mensenrechten bij de uitbesteding van detentie in een globaliserende wereld


1. Life in Custody Study (LIC Study)

Periode: medio 2016 tot medio 2020

Binnen de Life in Custody Study wordt grootschalig onderzoek gedaan naar het leefklimaat in Nederlandse penitentiaire inrichtingen (PI’s). Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Het doel van het project is om in kaart te brengen hoe het leefklimaat in gevangenissen samenhangt met gedrag, welzijn, werkklimaat en recidive. Daartoe is een survey ontwikkeld om verschillende domeinen van het leefklimaat in kaart te brengen, waaronder veiligheid, autonomie, contacten binnen de inrichting, zinvolle dagbesteding, fysieke voorzieningen en contacten met de buitenwereld. Vervolgens zijn de surveys door een groot team van Leidse onderzoekers in 28 PI’s afgenomen (respons: 81%) onder mannelijke en vrouwelijke gedetineerden in verschillende regimes (huis van bewaring, reguliere gevangenis, extra zorg voorziening, instelling voor stelselmatige daders, terroristenafdeling, (zeer)beperkt beveiligde inrichting en arrestanten). Deze surveydata wordt gekoppeld aan registratiedata om informatie te verkrijgen over o.a. achtergrondkenmerken van gedetineerden, gedrag in detentie, eigenschappen van de inrichtingen en recidive. De onderzoeksgroep bestaat uit 4.534 gedetineerden. Binnen de LIC study worden ook een aantal deelprojecten uitgevoerd naar bezoek in de gevangenis en sociale netwerken van gedetineerden. Voor meer informatie over de Life in Custody Study kunt u contact opnemen met de onderzoekers via LIC-study@law.leidenuniv.nl.

Betrokken onderzoekers: Dr. Anouk Bosma (projectleider), Dr. Esther van Ginneken (projectleider), Dr. Hanneke Palmen (projectleider), Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta, Maria Berghuis MSc., Amanda Pasma MSc., Dr. Miranda Sentse
 

2. Bezoek in Nederlandse gevangenissen

(onderdeel van de LIC study)

Periode: voorjaar 2017 – najaar 2020

Bezoek is een belangrijk onderdeel van het leefklimaat in gevangenissen. Gedetineerden geven aan dat het krijgen van bezoek een van de belangrijkste aspecten is van hun detentie. Daarnaast beschermd bezoek tegen sociale isolatie, want alleen door bezoek kunnen gedetineerden familie/vrienden van buiten elkaar zien. De contacten die onderhouden worden door bezoek hebben mogelijk een effect op gedrag tijdens en na detentie. In Nederland is er nog weinig bekend over bezoek. In dit project wordt daarom eerst in kaart gebracht wie bezoek ontvangt. Hierbij wordt gekeken naar welke omstandigheden maken dat de ene gedetineerden minder of meer bezoek ontvangt dan een ander. Het tweede deel van dit project gaat over de mogelijke effecten van bezoek op gedrag zowel tijdens als na detentie. Hierbij wordt gekeken naar de effect van bezoek op het welzijn van gedetineerden, misdraging, recidive en het re-integratie proces. 

Om deze onderzoeksvragen te beantwoorden wordt gebruik gemaakt van data uit de Life In Custody (LIC) studie. De data bestaat uit survey data en registratiedata van de PI’s. Daarnaast is ook extra data verzameld over de opzet van bezoek in Nederlandse gevangenissen.

Betrokken onderzoekers: Maria Berghuis MSc. (promovenda), Dr. Hanneke Palmen (copromotor) & Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta (promotor)
 

3. Sociale netwerken in detentie

(onderdeel van de LIC study)

Periode: voorjaar 2017-lopend

Doel van dit deelproject is om inzicht te krijgen in de sociale relaties tussen gedetineerden binnen gevangenisafdelingen. Wie kan het goed vinden met wie? Wie staat er centraal in het netwerk (heeft veel sociale connecties op de afdeling) en wie staat er juist buiten? Naast het in kaart brengen van het sociale netwerk op de afdeling, wordt tevens bekeken of de sociale posities en relaties op de afdeling geassocieerd zijn met (individuele) kenmerken en gedragingen van de gedetineerden. Wat maakt dat sommige gedetineerden wel of juist niet met elkaar omgaan?

Dit deelonderzoek heeft betrekking op de afdelingen met een gevangenisregime in twee penitentiaire inrichtingen. Om de sociale relaties in kaart te brengen is gebruik gemaakt van peernominaties, waarbij gedetineerden tot maximaal 10 medegedetineerden van dezelfde afdeling konden noemen als antwoord op vragen als ‘Met wie kun je het beste opschieten?’. Deze gegevens worden gekoppeld aan data van zelfrapportage vragenlijsten uit de LIC study en van administratieve gegevens van de PI’s.

Betrokken onderzoekers: Dr. Miranda Sentse (projectleider), Dr. Hanneke Palmen, Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta, Prof. Derek Kreager.
 

4. Psychosociale en neurobiologische kenmerken van mannelijke gedetineerden in (Caribisch) Nederland

Periode 1 maart 2017 – September 2018    

Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de psychosociale en neurobiologische kenmerken van mannelijke gedetineerden. Denk hierbij aan factoren zoals problemen op psychosociale gebieden zoals huisvesting, delict geschiedenis, financiën, antisociaalgedrag, en neurobiologische kenmerken zoals; aandacht en concentratie, inhibitievermogen, cognitieve flexibiliteit, psychofysiologie etc.

Voor dit onderzoek zijn tussen April 2017 en Maart 2018 onderzoeken afgenomen in verschillende penitentiaire inrichtingen in Nederland (n=283), en op de JICN in Bonaire (n=45). Het afgenomen instrumentarium bestond verschillende neuropsychologische en psychofysiologische testen om de neurobiologische kenmerken in kaart te brengen. Daarnaast is bij de reclassering informatie opgevraagd over gedetineerden in Nederland (n=2079) en Bonaire (n=29).

Betrokken onderzoekers: Dr. Jochem Jansen (projectleider), Renate den Bak MSc., Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta, Prof. Dr. Arne Popma, Lucres Nauta-Jansen, Annemarie Marchena-Slot, Frans Koenraadt  
 

5. Het meten van leef- en werkklimaat in PI Norgerhaven

[Measuring the quality of life at PI Norgerhaven]

Periode: mei 2017-April 2018

In opdracht van de Noorse correctieservice is onderzoek gedaan naar de beleving van detentie door Noorse gevangenen en Nederlands personeel in de Nederlandse gevangenis Norgerhaven, die tijdelijk wordt verhuurd aan de Noorse regering om in Noorwegen opgelegde gevangenisstraffen ten uitvoer te leggen. Het onderzoek is uitgevoerd door een internationaal team van gevangenisonderzoekers. Het onderzoek was gebaseerd op de MQPL+ (Measuring the Quality of Prison Life) methodologie, ontwikkeld door het Prison Research Centre van de Universiteit van Cambridge. Er zijn observaties gedaan, surveys afgenomen onder gedetineerden en medewerkers en interviews gehouden met gedetineerden, medewerkers en staf. Zowel in de medewerkersenquête als uit de enquête die onder gevangenen is afgenomen, blijkt dat zij in het algemeen tevreden zijn over het klimaat in de inrichting, het contact met het personeel en de materiële omstandigheden. Er zijn ook zorgpunten. Met name over de mate waarin gedetineerden zich kunnen voorbereiden op hun terugkeer in de samenleving en de transparantie en eerlijkheid van procedures. Zie voor het volledige rapport http://www.krus.no/norgerhaven.6114765-286892.html

Betrokken onderzoeker: Prof. Dr. Miranda Boone
 

6. Prison Project

Periode: 2010- lopend

Het Prison Project is een grootschalig en langlopend onderzoek naar de gevolgen van detentie op het verdere leven van gedetineerden en hun families.  De overkoepelende doelen van het project zijn (a) het in kaart brengen van de detentiesituatie in Nederland en hoe gedetineerden hun detentieperiode beleven, (b) het onderzoeken van de effecten van detentie op toekomstig crimineel gedrag en op andere levensdomeinen (zoals arbeidskansen, woonsituatie, financiële situatie, gezondheid, gezinsrelaties), en (c) het onderzoeken van factoren die mogelijke effecten van detentie kunnen verklaren.

Om dit te onderzoeken zijn ongeveer 1.900 mannelijke gedetineerden gedurende enkele jaren gevolgd en op meerdere momenten bevraagd over hun leven voor, tijdens en na afloop van hun detentie. Behalve de gedetineerden zelf, zijn ook partners en enkele kinderen bevraagd over hun leven en de gevolgen van de detentie op hun leven. Gegevens zijn verzameld via gestructureerde interviews en schriftelijke vragenlijsten. Daarnaast zijn gegevens uit diverse bestaande registratie systemen verzameld.

Binnen het Prison Project lopen verschillende deelprojecten en/of promotieprojecten. Voor meer informatie over het project zie http://www.prisonproject.nl

Betrokken onderzoekers: Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta (projectleider), Dr. Anja Dirkzwager (projectleider) , Dr. Anouk Bosma, Dr. Hanneke Palmen, Dr. Hilde Wermink, Dr. Anke Ramakers, Jennifer Doekhie MSc., Dr. Joni Reef, Dr. Miranda Sentse
 

7. ‘Desistance from crime’ onder langer gestrafte gedetineerden in Nederland

(onderdeel van het Prison Project)

Periode: september 2013-lopend

Doel van dit promotie onderzoek is om inzicht te krijgen in het proces van stoppen met criminaliteit (desistance) onder langer gestrafte gedetineerden in Nederland. Het proces is op drie niveaus bestudeerd: 1) de aan of afwezigheid van crimineel gedrag 2) de rol van identiteit en 3) de steun en erkenning ontvangen van anderen.

Dit promotie onderzoek heeft gebruik gemaakt van een kwalitatief longitudinale onderzoeksopzet waarbij gedetineerden op drie verschillende momenten zijn geïnterviewd: 1) ongeveer drie maanden voor vrijlating 2) ongeveer drie maanden na vrijlating en 3) ongeveer een jaar na vrijlating. Daarnaast zijn de reclasserings dossiers van de respondenten bestudeerd en de strafbladen geraadpleegd.

Betrokken onderzoekers: Jennifer Doekhie MSc. (promovenda), Prof. Dr. Paul Nieuwbeerta (promotor), Dr. Anja Dirkzwager (copromotor)
 

8. Aan het werk, uit de problemen? Oorzaken van inactiviteit onder ex-gedetineerden en de gevolgen van werkuitkomsten voor recidive

Periode: 2018-2021

Het doel van dit project is om (1) de oorzaken van de hoge inactiviteit onder ex-gedetineerden te onderzoeken en (2) na te gaan wat de effecten van verschillende typen banen en typen inactiviteit op recidive zijn. Dit project wordt gefinancierd met een VENI beurs  van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Eerdere studies onderzochten de (effecten van gevangenisstraffen op) werksituaties en crimineel gedrag en concludeerden dat voormalig gedetineerden slecht (re-)integreren. Om deze uitkomsten te kunnen verbeteren is onderzoek nodig dat verklaart waarom zoveel ex-gedetineerden inactief zijn en recidiveren. In dit project wordt een theorie-gestuurde aanpak en rijke, longitudinale datasets gebruikt om deze verklarende vragen te beantwoorden. De bevindingen bieden een wetenschappelijke basis voor re-integratiebeleid gericht op hoog-risico groepen.

Om de relatie tussen werk en crimineel gedrag in kaart te brengen zal gebruik worden gemaakt van zowel zelfrapportagedata (Prison Project ) als geregistreerde data over een grote groep mannelijke gedetineerden (N=1904).

Betrokken onderzoekers: Dr. Anke Ramakers (projectleider).

Bij het schrijven van artikelen wordt samengewerkt met de projectleiders van het Prison Project (Paul Nieuwbeerta, Anja Dirkzwager) en (inter)nationale onderzoekers met expertise op het terrein van werk en crimineel gedrag.
 

9. Schadelijke of gunstige effecten van gevangenisstraf?

Periode: 2018-2021

Doel van dit project is om inzicht te krijgen in de gevolgen van detentie op de verdere levensloop van gestraften. Gevangenisstraf is meestal de zwaarste straf die kan worden opgelegd. Het is echter onduidelijk in hoeverre door gevangenisstraffen beoogde strafrechtdoelen worden gerealiseerd. Is het zo dat zwaardere straffen leiden tot minder herhalingscriminaliteit? Zijn er effectieve alternatieven voor gevangenisstraf? Naast het in kaart brengen van of gevangenisstraf werkt om herhalingscriminaliteit te verminderen, wordt tevens bekeken voor wie het werkt en hoe gevolgen kunnen worden begrepen. Grootschalige databestanden en geavanceerde statistische analyses worden gebruikt om de gevolgen van detentie in kaart te brengen.

Dit project wordt gefinancierd met een VENI beurs  van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Betrokken onderzoekers: Dr. Hilde Wermink (projectleider)

Er wordt samengewerkt met verschillende nationale en internationale onderzoekers bij het schrijven van artikelen.
 

10. Ouderschap & Detentie

Periode: 2010-lopend

Doel van dit project is om inzicht te krijgen in rol van ouderschap in verschillende fasen van de strafrechtsketen. Er wordt onder andere onderzoek gedaan naar de concrete invulling van ouderschap tijdens detentie, naar de rol van ouderschap in straftoemeting, naar het effect van detentie op gezinnen, naar de rol van ouderschap in detentiebeleving en naar de werkwijzen van politie en justitie als het gaat om ouders en kinderen.

Zowel met sociaal wetenschappelijke (kwalitatief-, kwantitatief- en dossieronderzoek) en juridische onderzoeksmethoden wordt gewerkt. Onderzoekers binnen onder andere projecten van Politie en Wetenschap, Prison Project, Exodus, DJI en Honours College Law werken op het thema.

Betrokken onderzoekers: Dr. Joni Reef, Prof. Dr. Pauline Schuyt
 

11. De rol van mensenrechten bij de uitbesteding van detentie in een globaliserende wereld

Periode: oktober 2014 – lopend

Dit promotieonderzoek richt zich op de uitbesteding (privatisering en offshoring) van zowel strafrechtelijke als immigratierechtelijke detentie ('commodificatie') en op het samensmelten van strafrecht en migratierecht in detentie ('crimmigratie'). Daarbij wordt in het bijzonder gekeken naar de vraag in hoeverre mensenrechtenverplichtingen een accuraat rechtsbeschermingskader blijven bieden binnen dergelijke vormen van detentie.

Het onderzoek bestaat uit zowel juridische analyses en de toepassing van kwalitatieve empirische onderzoeksmethoden (onder meer interviews en discoursanalyse). Hoewel het onderzoek uitgaat van het internationale mensenrechtenkader en als zodanig dus relevant is voor een grote verscheidenheid aan contexten, gaat het onderzoek in het bijzonder in op twee casus: 'offshore processing' in Australië/Nauru ('RPC Nauru') en 'offshore imprisonment' in Nederland/Noorwegen ('PI Veenhuizen').

Betrokken onderzoekers: Patrick van Berlo LL.M MSc (promovendus), Prof. Joanne van der Leun (promotor) & Prof. Maartje van der Woude (co-promotor).

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie