Wie was de Pieter van der Werff van Rechtsgeleerdheid?
Leidens Ontzet beeld: Antonis Aloisius Emanuël van Bedaff (via Wikimedia Commons)
Elk jaar op 3 oktober denkt Leiden terug aan het Ontzet, en helden zoals Magdalena Moons en burgemeester Pieter van der Werff. Dit jaar vragen kijken wij terug en vragen ons af: wie waren de helden binnen ons vakgebied?
Je hoeft niet per se 451 jaar terug in de tijd om mensen te vinden die opstonden voor hun idealen. Ook in onze eigen wereld – in collegezalen, bibliotheken en rechtszalen – bestaan mensen die de moed hadden om tegen de stroom in te zwemmen.
Daarom vroegen we collega's: wie is jouw held? Wie inspireert jou – en waarom? Egbert Koops en Yvonne Erkens deelden hun voorbeeldfiguren met ons in met persoonlijke verhalen over moed, eigenwijsheid en doorzetten. Precies wat Leidens Ontzet viert.
Rudolph Cleveringa
Door Egbert Koops, hoogleraar Rechtsgeschiedenis
Waar haalde Cleveringa de inspiratie vandaan voor zijn moedige protestrede tegen het ontslag van de Joodse hoogleraar Meijers door de Duitse bezetter? Hij schrijft daarover in zijn oorlogsdagboek. In september 1940 werd een glas-in-loodraam in de Pieterskerk onthuld ter ere van Marnix van St. Aldegonde, een medewerker van Willem van Oranje en de vermoede schrijver van het Wilhelmus. Cleveringa was daarbij. Een paar Duitsers en NSB’ers kwamen ook kijken. Het Wilhelmus werd gezongen. In oktober 1940 was er de Herdenkingsdienst van Leidens Ontzet. Cleveringa was daar opnieuw bij, en weer werd het Wilhelmus gezongen. De bezetter kon dat moeilijk verbieden want het volkslied stond als religieus gezang in het hervormde liedboek. Twee kippenvelmomenten. De dominee trok een duidelijke parallel tussen standvastigheid tegen de Spaanse belegeraar en de huidige omstandigheden. In zijn oorlogsdagboek beschrijft Cleveringa de bijna redeloze woede die hij voelde, en ook de eendracht en ontroering die het zingen rond Leidens Ontzet meebracht.
Zeer onlangs vertelde Ward Hoskens hierover op de historische lezing van de 3 Oktober Vereeniging. Hij is recent gepromoveerd op de Pieterskerk in oorlogstijd. In Hoskens’ woorden was Cleveringa geïnspireerd door Leidens Ontzet, ‘een man op zoek naar een daad’. Die daad werd de beroemde protestrede van 26 november.
Max Rood
Door Yvonne Erkens, hoogleraar Sociaal Recht
In het kader van helden roep ik graag Max Rood in herinnering. De man die mijn interesse voor het arbeidsrecht wekte door zijn onconventionele manier van les geven en zijn vermogen elk moeilijk onderwerp voor iedereen inzichtelijk te maken. Lopend door zaal 4/5 van het Gorleaus scheen hij met een pointer naar de persoon die hij een vraag wilde stellen. Niet antwoorden was geen optie, het woord ‘sociaal onveilig’ viel nog niet. Max Rood was een denker en doener, schreef over de grote vraagstukken van het arbeidsrecht en weigerde te kiezen tussen onderwijs en onderzoek. Dat zou, in zijn woorden, gelijk staan aan ‘Sophie’s choice’. Ongelijkheidscompensatie als een van de belangrijkste functies van het arbeidsrecht was een van de onderwerpen waar hij over schreef en debatteerde. Zijn bescheiden lengte compenseerde hij met een fors ego. Aan deze kleine grote man is het Nederlands arbeidsrecht veel verschuldigd.
Lees meer over Leidens Ontzet op de website van de 3 October Vereeniging.