Stenen in de stad
Ga mee op een geologische ontdekkingstocht door Leiden
Wel eens een steen van vakantie meegenomen, een die opviel door zijn vorm, kleur of tekening? Vragen die dan opkomen zijn vaak: wat is het voor steen en hoe is deze steen ontstaan? Waar komt die vorm, kleur of tekening vandaan? Met de steen nam u een boeiend verhaal mee, een verhaal dat wacht om verteld te worden. Nu ligt hij op de vensterbank of in de kast, vol geheimen die we tijdens deze cursus blootleggen.
Stenen vertellen je veel over de omstandigheden waaronder ze gevormd zijn en wat er daarna gebeurd is; stenen zijn het geheugen van de aarde! Bestaat de steen uit vergroeide kristallen of uit een stapeling van korrels, zijn er misschien fossielen in te zien? Enig speurwerk levert vaak voldoende informatie op om de vormingsomstandigheden van een gesteente te achterhalen. Hiermee kan de omgeving waarin dat gesteente zich vormde, gereconstrueerd worden. Was het gesteente ooit een hete magmabrij of een stukje van een kleurrijk koraalrif? Door goed naar het gesteente te kijken, komen we op het juiste spoor. Elke steen laat een klein stukje van de bewogen aardgeschiedenis tot leven komen, verhalen uit een meestal ver en soms vreemd geologisch verleden.
Voor het ‘lezen’ van stenen is het van belang bekend te zijn met de ‘gesteenten taal’. In deze cursus worden de grondbeginselen besproken, wordt geleerd hoe je naar stenen kijkt, hoe onderscheid te maken tussen de belangrijkste groepen van gesteenten en hoe de eigenschappen van gesteenten zich vertalen naar de dynamische processen op en diep in de aarde.
Onderwerpen van de colleges
Dag 1
- Inleiding: kennismaken met mineralen en gesteenten, samenstelling van de aardkorst, gesteenten als geologisch eindproduct.
- Smelten en stollen in de ‘keuken van de onderwereld’: de stollingsgesteenten.
- Verweren, transporteren, afzetten en begraven: de sedimentaire gesteenten.
- Op reis door de aarde laten druk en hitte hun sporen na: de metamorfe gesteenten.
Dag 2
Stadswandeling langs natuursteen in de binnenstad van Leiden.
Docent
Drs. Marcel van Schoor
Marcel van Schoor studeerde vier jaar geologie aan de Universiteit van Amsterdam en was tot voor kort werkzaam bij een Ingenieursbureau voor Geodesie en Landmeetkunde. Hij is sinds dit jaar natuurgids bij het IVN, geeft regelmatig cursussen en lezingen over geologische onderwerpen, organiseert en leidt geologische reizen en is redacteur bij een geologisch tijdschrift.
Praktische informatie
Data, tijden, locatie
Maandag 17 augustus
10.00-12.00 College (inclusief 1 koffie-/theepauze)
12.00-13.00 lunchpauze
13.00-15.00 College (inclusief 1 koffie-/theepauze)
Leiden, gebouw ntb
Dinsdag 18 augustus
12.30-15.30 Geologische stadswandeling binnenstad Leiden
Werkvorm
Dag 1: Hoor- en werkcollege
Dag 2: excursie (stadswandeling)
Wat verwacht de docent van de deelnemers?
Basale kennis van de scheikunde en geologische processen is handig, maar absoluut niet noodzakelijk.
Facultatief: vóór dag 2 eventueel de behandelde stof van dag 1 nog eens doornemen: 1 à 2 uur.
Dit college is voor wie de natuur in hun stad willen ontdekken, geïnteresseerden in de (bouw)geschiedenis van de stad en iedereen die met een geheel andere manier van kijken door de stad wil lopen op zoek naar in steen gevangen schatten.
Studiemateriaal
Websites:
Naturalis Natuurwijzer. Mineralen en gesteenten: wat is het verschil?
Earth @ Home. Introduction to rocks.
Kijk eens omlaag . Determineren, hoe doe je dat?
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Natuursteen in Nederland.
Sterk aanbevolen:
loep, type: inslagloep (juweliersloep) doublet of triplet met een vergroting van 10x en een doorsnede van 20 mm of (iets) meer.
Bijvoorbeeld deze van veldshop of deze van outdoor-education.
Kosten
De cursusgelden voor najaar 2026 worden momenteel vastgesteld.