Waarom literatuur ons raakt
Open onderzoekscollege: is er een affectieve plot?
Lezen is meer dan begrijpen wat er staat. Het is ook, en zelfs in de allereerste plaats: ervaren en voelen, inclusief weerstand en ongemak. Verhalen en gedichten werken met stemmingen en gevoelens – juist daardoor blijven ze hangen.
We onderzoeken in deze collegereeks hoe hedendaagse literatuur haar gevoelswereld opbouwt, en hoe je als lezer daarin participeert, of je dat nu wilt of niet. Wat maakt dat een tekst ons meesleept, ontroert, verrast of irriteert? Wie alert is op deze affectieve laag van literatuur, leest niet alleen aandachtiger, maar ook met meer plezier en scherpte.
In dit werkcollege van in totaal acht bijeenkomsten bekijken we nauwkeurig en aandachtig enkele sleutelpassages uit de gelezen boeken (close reading). Met vaste, terugkerende vragen onderzoeken we gezamenlijk hoe de tekst werkt. Centraal staat telkens de vraag of – en hoe – er een affectieve plot valt te onderscheiden: een stemmingsontwikkeling in het boek waar de lezer door meegenomen wordt.
Op deze manier oefenen we een manier van lezen waarin de ‘bevindelijkheid’ van een literaire tekst het uitgangspunt is. De methode is gebaseerd op Gerard Vissers fenomenologie van het affectieve en, breder, op een recente fenomenologische wending in de literatuurwetenschap.
Onderwerpen van de colleges
College 1
Wat is een affectieve plot? Introductie van deze fenomenologische manier van lezen en van ‘Vijf vragen naar de leeservaring’ – bespreking van gedichten uit Beemdgras (1968) van Judith Herzberg
College 2
Indrukken serieus nemen – over Mendel (1990), het historische romandebuut van Marcel Möring (ook bekend als Mendels erfenis)
College 3
Stemmingen in gevecht – de coming-out van Manon Uphoff in Vallen is als vliegen (2019)
College 4
De bevindelijkheid van de dingen – Gerda Blees, Wij zijn licht (2020)
College 5
Wat doet de baarmoeder – Emy Koopman, De vrouw in de kelder (2025)
College 6
In-de-wereld zijn – Mariken Heitman, Wormmaan (2021)
College 7
Wachten – Oek de Jong, De inktvis (Twee novellen, 1993) en de passage ‘Op het paalhoofd’ (Vier-VIII) uit de roman Pier en oceaan (2012)
College 8
Ontvankelijkheid – Vonne van der Meer, Spookliefde (1995, novelle)
Met de slotsom: hebben de ‘Vijf vragen naar de leeservaring’ zich bewezen – welke bijstellingen waren nodig?
De titels van de colleges 2-7 geven een richting aan, bij wijze van te onderzoeken hypothese. Leidraad bij dit onderzoek zijn de ‘Vijf vragen naar de leeservaring’ uit de reader.
Docent
Dr. Gerda van de Haar
Dr. Gerda van de Haar (1965) promoveerde voorjaar 2026 in Leiden op De affectieve plot: over de vroege romans van Marcel Möring. Zij is literair onderzoeker en essayist, was verbonden aan tijdschrift Liter en is tevens werkzaam bij uitgeverij Skandalon. Voor Amsterdam University Press werkt zij aan een studie over de toepasbaarheid van het begrip ‘affectieve plot’.
Praktische informatie
Data, tijden, locatie
6, 13 oktober
3, 10, 17, 24 november
1, 8 december 2026
11.15-13.00
Leiden, gebouw ntb.
Werkvorm
Werkcollege met gezamenlijke close reading van de vooraf gelezen teksten (boeken, reader) aan de hand van een vaste lijst vragen en aandachtpunten.
Wat verwacht de docent van de deelnemers?
4 uur voorbereiding per college – het college is ook een introductie voor verder lezen. Geen specifieke voorkennis nodig, alleen nieuwsgierigheid. En een aandachtige leeshouding.
In de reeks ‘Waarom literatuur ons raakt’ wordt duidelijk hoe stilstaan bij onze leeservaring kan helpen om literatuur beter te begrijpen. De tekst met zijn specifieke en opvallende kenmerken blijft daarbij centraal staan. Relevant voor iedereen die literatuur leest, en bijzonder interessant voor wie leesclubs begeleidt en/of lesgeeft over literatuur.
Studiemateriaal
Deelnemers dienen zelf aan te schaffen of lenen bij de bibliotheek:
- Judith Herzberg, Beemdgras (1968)
- Marcel Möring, Mendel (1990, ook bekend als Mendels erfenis)
- Manon Uphoff, Vallen is als vliegen (2019), evt. het titelverhaal uit Begeerte (1995)
- Gerda Blees, Wij zijn licht (2020)
- Emy Koopman, De vrouw in de kelder (2025)
- Mariken Heitman, Wormmaan (2021)
- Oek de Jong, De inktvis (twee novellen, 1993), evt. Pier en oceaan (2012)
- Vonne van der Meer, Spookliefde (novelle, 1995)
Digitale reader met ‘Vijf vaste vragen naar de leeservaring’, introductie van het concept affectieve plot, en artikelen bij en over het te lezen werk. Deze reader is bij de cursus inbegrepen.
Incidentele powerpoints (bijv. bij college 1) worden na afloop toegestuurd.
Kosten
De cursusgelden voor najaar 2026 worden momenteel vastgesteld.