De horizon voorbij
Reizen in de Middeleeuwen verbeeld
Vergeet het beeld van de statische middeleeuwen en ontdek een tijdperk waarin de horizon geen grens maar een uitdaging is. Pelgrims, kruisvaarders, missionarissen, zeelieden en handelaren ondernemen indrukwekkende reizen en doen verslag van een fascinerend wereldbeeld. In acht thematische colleges volgt u hun sporen met kunst- en cultuurhistoricus dr. Kathleen Nieuwenhuisen en ontdekt u hoe de ervaringen van reizigers de rijke middeleeuwse beeldtaal van literatuur en verluchte handschriften hebben gevoed.
Op middeleeuwse wereldkaarten ziet u hoe kosmische en geografische kennis samenvloeien, wonderlijke volkeren en fabelachtige monsters aan de randen van de wereld wonen en Jeruzalem het centrum is waarom alles draait. Reisromans voeren u naar exotische oorden waar de hoofdpersonen fantastische en huiveringwekkende avonturen beleven, met pelgrims bezoekt u Rome en het Heilige land en per ezel trekt u met onverschrokken Franciscaanse missionarissen door China. Tenslotte leiden de zielen van schijndoden u tijdens hun Jenseitsreisen naar het Hiernamaals, waaruit deelnemers gelouterd terugkeren om nabestaanden te vermanen over een afschrikwekkend verblijf in de hel.
Feiten, fabels, fictie en betoverende illustraties vormen de bril waardoor middeleeuwse reizigers de wereld waarnemen en vertellen over dat wat mensen al duizenden jaren met elkaar delen: de universele drang naar het onbekende.
Onderwerpen van de colleges
College 1
Monsters, mythen en de Messias: het spirituele en geografische landschap van middeleeuwse wereldkaarten
College 2
Voorbij de bekende wereld: wonderlijke wezens en afwijkend gedrag
College 3
Het Pad in woord en beeld: middeleeuwse reisgidsen voor pelgrims
College 4
Zwaard en Kruis: kruisvaarders en missionarissen
College 5
Pelgrimstochten: de visuele cultuur van de Heilige Reis
College 6
Grenzeloze fantasie: middeleeuwse reisroman als spiegels van een andere wereld
College 7
Goud, glas en specerijen: handels- en ontdekkingsreizen
College 8
Hellevuur en Hemels Licht: de verbeelding van het hiernamaals
Docent
Dr. Kathleen Nieuwenhuisen
Dr. Kathleen Nieuwenhuisen is kunst- en cultuurhistoricus en doceert sinds 1998 aan diverse universiteiten en HOVO-instellingen. In 2013 richt zij haar bureau art+context in Amsterdam op waarvoor zij óók cursussen en rondleidingen geeft.
Deelnemers over deze docent
Topdocente, zeer duidelijk sprekend, prettige stem en samenhangend college.
....strakke tijdsplanning en brede informatie...
...heel nauwgezet, komt beloften na, heeft humor en bereidt zich geweldig voor.
Praktische informatie
Data, tijden, locatie
24 september
1, 8, 15, 29 oktober
5, 12, 19 november 2026
11.15-13.00
Leiden, gebouw ntb
Werkvorm
Hoorcollege met ruimte voor vragen.
Wat verwacht de docent van de deelnemers?
Elke week behandelt de docent een bepaald thema tijdens het hoorcollege. Als inleiding daarop kunt de aangegeven literatuur lezen, maar dat is niet noodzakelijk om de colleges te kunnen volgen.
Hoorcolleges en literatuur liggen in elkaars verlengde. Tijdens de hoorcolleges wordt de literatuur niet herhaald, maar als achtergrondinformatie en verdieping gebruikt voor het onderwerp dat tijdens het hoorcollege wordt behandeld. Voor een zo volledig mogelijk beeld adviseert de docent u de literatuur te lezen.
Studiemateriaal
Deelnemers wordt sterk aanbevolen zelf aan te schaffen: Jean Verdon, Travel In The Middle Ages, University of Notre Dame Press, 2003.
Ter inleiding op de cursus kunt u beginnen met het lezen van de Introduction en de hoofdstukken 1 (On the Continent) 2 ( By Sea) en 3 (Material Considerations) over (de te overwinnen obstakels van) het reizen in de middeleeuwen over land(wegen) en zee, het gebruik van verschillende vervoersmiddelen en de meest uiteenlopende overnachtingsmogelijkheden.
Literatuur zoals per college opgegeven en in pdf-bestand door de docent te verstrekken (via Brightspace).
Powerpoints worden na afloop van de colleges toegestuurd.
Kosten
De cursusgelden voor najaar 2026 worden momenteel vastgesteld.