Crimmigratie als wereldwijd fenomeen
Onderzoek beeld: Ibrahim Boran via Unsplash
Steeds meer landen reguleren migratie via het strafrecht. Met het ingaan van het Europese Asiel- en Migratiepact start de grootste hervorming van Europees migratierecht in decennia. Dit fenomeen is vanuit de wetenschap al langere tijd omgedoopt tot 'crimmigratie'.
Voor het CINETS-congres, dit jaar georganiseerd door hoogleraar Maartje van der Woude vanuit het Van Vollenhoven Instituut, kwamen in Leiden meer dan 200 juristen, (rechts)sociologen, criminologen en kunstenaars van over de hele wereld bijeen om over precies die ontwikkeling uit te wisselen. CINETS staat voor het Crimmigration Scholars Network, een netwerk opgericht in 2012.
Een van de indringende bijdragen aan het congres komt van Leti Volpp, hoogleraar aan UC Berkeley en een van ‘s werelds meest geciteerde stemmen op het snijvlak van recht, ras en migratie. Haar analyse van de Trump regering gaat verder dan beleid. ‘Dit is een raciaal project om het aantal niet-witte immigranten in de Verenigde Staten te verminderen, of ze nu erbuiten of erbinnen staan,’ zei ze.
De schaal is ongekend: waar de Biden regering gemiddeld 294 arrestaties per dag uitvoerde, kondigt de huidige administratie een norm aan van 2.000. Ziekenhuizen, scholen en rechtbanken, voorheen plekken die altijd buiten het bereik van handhaving vielen, zijn geen veilige havens meer. ‘Iedereen wordt nu gecriminaliseerd,’ zegt Volpp. Immigratierechtbanken zijn feitelijk iets anders geworden: ‘Ze zijn veranderd naar deportatierechtbanken.’
Het spektakel van slopaganda
Volpp’s analyse richt zich op beeldvorming. De Trump regering produceert actief visueel materiaal. Van AI-gegenereerde propaganda, vintage-stijl deportatiepropaganda tot wat Volpp slopaganda noemt: beelden ontworpen om melancholie op te wekken, met blauwe lichtfilters en sombere saxofoonmuziek. Een van de meest treffende voorbeelden is een post met de tekst: ‘Our hearts will grow as our illegal population shrinks’, sentimentele taal die een politiek van uitsluiting verhult en burgers laat toekijken burgers alsof het entertainment is.
Dit materiaal is niet bedoeld om mensen tot actie aan te zetten, maar tot passiviteit. ‘De werkelijkheid wordt een spektakel om betekenis te verminderen en de aandacht af te leiden,’ zegt Volpp. ‘Het werkt om racisme te verdringen. Het plaatst een andere groep in de slachtofferrol en verbergt een stille ontwikkeling van wat er werkelijk gebeurt. Het publiek doet niets, en gewone mensen worden toeschouwers.’ Ze citeert een gesprek uit de New York Times: het doel van de propagandapagina is niet om Amerikanen iets te laten doen, maar juist om ze niets te laten doen.
Wanneer ook democratieën kiezen voor uitsluiting
Wat Volpp beschrijft als Amerikaans verschijnsel, is dat niet exclusief. Vanessa Barker, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Stockholm, laat zien hoe dezelfde logica wortel heeft geschoten in Zweden, een land dat zichzelf altijd beschouwde als morele supermacht op het gebied van mensenrechten.
Barker noemt het penal humanitarianism: beleid dat zichzelf presenteert als beschermend, maar harde gevolgen heeft. In 2015 sloot Zweden zijn grenzen, zogenaamd ter bescherming van de verzorgingsstaat. Wat volgde was een geleidelijke versmelting van veiligheid en migratie in het publieke debat, culminerend in een coalitie met de extreemrechtse Zweden Democraten. ‘Zweden is misschien wel het minst voor de hand liggende land,’ zegt Barker. ‘Maar de vangnetten en democratische waarborgen bleken niet voldoende.’
Het Europese Migratiepact, zo stelt Amnesty International, volgt dezelfde logica: van snellere procedures met minder garanties tot detentie van gezinnen met kinderen in zogenoemde terugkeerhubs buiten de EU. Een term die mensenrechtenorganisaties bewust misleidend noemen voor wat feitelijk gevangenissen zijn buiten Europa.
De vraag die overblijft
Crimmigratie is geen Amerikaans of extreemrechts fenomeen. Het is een beleidslogica die wortel heeft geschoten in democratieën van zeer uiteenlopende oorsprong, van Washington tot Stockholm, en van Brussel tot Nederland, zoals het uitgebreide onderzoek van van der Woude laat zien. Volpp's vraag is dan ook geen politieke aanklacht gericht aan de regering Trump, maar een bredere rechtsstatelijke observatie die ook over de grenzen van de VS aanhoudende aandacht verdiend: als de wet zich aanpast aan de politiek in plaats van andersom, wat beschermt de wet dan nog?