Europees verbod op sigarettenfilters kansrijker dan nationale maatregel
Onderzoek beeld: Pawel Czerwinski via Unsplash
Sigarettenfilters van plastic zijn een veelvoorkomende vorm van zwerfafval en verspreiden microplastics in het milieu. Op verzoek van de Tweede Kamer liet het ministerie door Leidse juristen onderzoeken welke beleidsopties toepasbaar zijn om deze vervuiling te verminderen en of een nationaal verbod juridisch haalbaar is.
De juridische analyse, uitgevoerd door Stefaan Van den Bogaert, Vincent Delhomme en Emma de Vries ( Europees recht), richt zich op de vraag of een Nederlands filterverbod verenigbaar is met het EU-recht. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen filters die onderdeel zijn van een sigaret en losse filters voor zelfgerolde sigaretten, omdat beide producten onder verschillende Europese regelgeving vallen.
‘Elk jaar belanden miljarden sigarettenpeuken in het milieu. De vraag is niet langer óf sigarettenfilters een probleem vormen, maar hoe snel we bereid zijn om in actie te komen.’
Weinig ruimte voor een nationaal verbod
Volgens de onderzoekers staat de Europese Tabaksproductenrichtlijn (TPD) weinig ruimte toe voor een zelfstandig Nederlands verbod. Hoewel bescherming van het milieu als rechtvaardiging kan worden aangevoerd, plaatsen de onderzoekers vraagtekens bij de effectiviteit en proportionaliteit van een nationaal verbod. Zij wijzen erop dat consumenten hun sigaretten eenvoudig in het buitenland kunnen kopen of kunnen uitwijken naar de illegale markt, waardoor het beoogde effect deels verloren kan gaan.
Grote milieuwinst mogelijk
Tegelijkertijd wijzen de onderzoekers erop dat een verbod op plastic sigarettenfilters aanzienlijke milieuvoordelen kan opleveren en mogelijk ook kan bijdragen aan een daling van het aantal rokers. Volgens de onderzoekers kan de juridische onderbouwing van een toekomstig verbod worden versterkt als aanvullend onderzoek, over de gezondheidswinst van een filterverbod en de effecten op consumentengedrag en grensoverschrijdende handel, beter in kaart wordt gebracht.
‘Een nationaal verbod zou aanzienlijke juridische en praktische uitdagingen met zich meebrengen. Een EU-breed verbod zou effectiever zijn, de mogelijkheden voor grensoverschrijdende aankopen verminderen en de milieuvoordelen vergroten’
Pleidooi voor Europese aanpak
De onderzoekers adviseren de Nederlandse overheid daarom vooral in te zetten op maatregelen in Europees verband. Een Europees verbod is volgens hen juridisch beter verdedigbaar, verkleint de kans op illegale handel en voorkomt dat consumenten hun aankopen simpelweg over de grens doen.
De komende herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) en de Single Use Plastics Directive (SUPD) biedt volgens de onderzoekers een geschikt moment om een Europees verbod op sigarettenfilters op de agenda te zetten. Daarbij wijzen zij erop dat ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een verbod op sigarettenfilters ondersteunt.