Waarom digital agency belangrijk is
Digital agency is essentieel voor hoe we vandaag leren, onderwijzen en leven. Digital agency is meer dan alleen weten hoe digitale tools werken. Het gaat erom technologie kritisch te begrijpen, bewuste oordelen te vellen en doelgericht te handelen. Het is het verschil tussen geleid worden door technologie en het voortouw nemen met technologie.
Wat betekent digital agency?
Als ik het heb over digital agency, bedoel ik het vermogen om bewust te kiezen, te reflecteren en te handelen in digitale omgevingen. Het is een verschuiving van weten naar begrijpen naar handelen. Digitale geletterdheid en mediageletterdheid zijn belangrijk, maar ze gaan niet ver genoeg. Ze richten zich op vaardigheden en kritisch gebruik. Digital agency voegt iets diepers toe: eigenaarschap, autonomie, waarden, verantwoordelijkheid. Dit is wat we vandaag nodig hebben, in een wereld waar algoritmes bepalen wat we zien, hoe we leren en hoe we met elkaar omgaan.
Hoe leerlingen digital agency ontwikkelen
Als ik naar leerlingen kijk, definieer ik digital agency als hun vermogen om hun eigen leerproces in digitale omgevingen vorm te geven. Het is zichtbaar wanneer ze bewuste keuzes maken, instellingen aanpassen, meerdere bronnen raadplegen of technologie gebruiken om hun leerproces te ondersteunen in plaats van ze af te leiden. Maar deze agency reikt veel verder dan de formele leeromgeving: het omvat ook hoe leerlingen navigeren in en interacteren met de bredere digitale wereld die hen dagelijks omringt. Het omvat de keuzes die ze maken op sociale platforms, de manier waarop ze reageren op algoritmes en hoe ze hun digitale gedrag afstemmen op hun eigen waarden en welzijn.
Maar dit gebeurt niet automatisch. Hiervoor hebben leerlingen nodig:
- Zelfregulering en digitale balans.
- Bewustzijn van hoe algoritmen hun online leven beïnvloeden.
- Gelijke toegang tot technologie en ondersteunende schoolomgevingen.
Te vaak weten leerlingen wat technologie doet, maar handelen ze nog niet op basis van die kennis. Echte agency ontstaat pas wanneer ze initiatief nemen en hun digitale gedrag afstemmen op hun waarden.
Waarom leraren ook digital agency nodig hebben
Leraren spelen een centrale rol in het vormgeven van digital agency van leerlingen. In mijn oratie presenteerde ik een model met drie onderling verbonden dimensies:
- Professionele Digitale Competentie (PDC): wat leraren weten en kunnen.
- Digital agency van leraren hoe leraren handelen, autonome beslissingen nemen en innoveren.
- Pedagogisch-didactisch redeneren met technologie: hoe leraren reflecteren op wanneer en waarom technologie leren ondersteunt.
Dit betekent dat effectieve onderwijstechnologie niet draait om het hulpmiddel zelf, maar om de keuzes en waarden van de leraar. Een docent houdt het menselijke perspectief zichtbaar, waar systemen kunnen standaardiseren of te veel vereenvoudigen. Technologie wordt pas betekenisvol wanneer leraren het koppelen aan pedagogiek, ethiek en de behoeften van leerlingen.
Menselijke handelingsvrijheid centraal stellen
Mijn kernstelling is simpel: technologie mag nooit het menselijke oordeel vervangen. Digital agency is wat leerlingen en docenten in staat stelt om ethisch, reflectief en verantwoordelijk de controle te behouden in een steeds digitalere wereld. Dit is geen optionele vaardigheid. Het is een fundament voor leren, professionele groei en burgerschap.
Wil je meer weten? Verken de tekst van de oratie via een GPT
Ik heb een GPT gemaakt waarmee iedereen de thema's van mijn oratie interactief kan verkennen. De titel van de GPT is in het Nederlands, maar er kunnen in elke taal vragen gesteld worden.
Je kunt het hier proberen: https://edu.nl/kg7e3.
Let op: een (gratis) ChatGPT-account is vereist voor toegang.
Voorbeelden van vragen:
- Wat is de kernboodschap van deze oratie?
- Kun je een voorbeeld geven van digital agency?
- Waarom is digital agency belangrijk?
Saab, N. (2025). Digital agency in onderwijs en samenleving: op naar kritisch en bewust technologiegebruik.