Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Onderzoeksthema

Strafwetgeving – criteria voor strafbaarstelling

Een van de terugkerende discussiepunten binnen het onderzoeksprogramma Criminal Justice vormt de vraag welke gedragingen wel en niet onder het bereik van de strafwet zouden moeten vallen. Deze vraag wordt vanuit juridisch-dogmatische en sociaalwetenschappelijke invalshoek onderzocht.

Contact Jeroen ten Voorde

Vanaf de aanvang van het onderzoeksprogramma was de belangstelling van de CJ onderzoeksgroep voor de thematiek van legitimiteit van strafwetgeving gewekt. Binnen dit deelproject zijn sinds 2009 de nodige publicaties gerealiseerd. Tot de eerste publicaties behoren het mede door Cleiren tot stand gebrachte rapport Naar een integrale evaluatie van antiterrorismemaatregelen (2009) en het eind 2010 verdedigde proefschrift van van der Woude Wetgeving in een Veiligheidscultuur. Totstandkoming van antiterrorismewetgeving bezien van maatschappelijke en (rechts)politieke context over wetgeving in een Veiligheids-cultuur. In 2011 organiseerde de onderzoeksgroep een congres getiteld Criteria voor strafbaarstelling in een nieuwe dynamiek. Op dit inspirerende congres namen juristen en sociaal wetenschappers de wisselwerking onder de loep tussen de traditionele criteria die strafwetgeving bepaalden (of leken te bepalen) en de actuele omgeving waarbinnen strafwetgeving heeft te functioneren. De naar aanleiding daarvan gepubliceerde bundel Criteria voor strafbaarstelling, Symbolische legitimiteit versus maatschappelijke realiteit (2012) bevat bijdragen van onderzoekers uit de onderzoeksgroep vormt een afspiegeling van het interdisciplinaire karakter van het onderzoek. Het project, dat past binnen het ankerpunt wetgeving, raakt aan alle perspectieven van de onderzoeksmatrix en is interdisciplinair.

In vervolg op deze resultaten is het onderzoek op het terrein van materieelrechtelijke stafwetgeving en criteria voor strafbaarstelling gecontinueerd en geïntensiveerd. Verschillen-de onderzoekers voeren binnen dit project promotieonderzoek plaats. Een interne promovenda werkte aan de doorwerking van Europese legaliteitsbeginsel op nationale strafbaarstellingen en rechtspraak (Altena, promotie 2016). Een recenter aangetreden promovendus (Cnossen) bestudeert de complexe relatie tussen strafbaarstellingen in het commune en het bijzonder strafrecht en effecten daarvan. Drie externe promovendi (Esser, Ten Klooster en Bakker) bestuderen de structuur van de strafwetgeving vanuit het perspectief van de daarin besloten criteria voor strafbaarstelling en rechtsbelangen. Een vierde externe promovendus (Buruma) onderzoekt de strafbaarstelling van opruiing en het rechtsbelang van de openbare orde.

Het deelproject maakt een groeispurt door. Halverwege 2015 werd een nieuwe promotieplaats verworven op het terrein van criteria voor strafbaarstelling, in het bijzonder het schadebegrip, mede vanuit interdisciplinair perspectief (neuro law, Faassen). Cleiren en Ten Voorde en vier promovendi (deels intern, deels extern) zullen zich de komende jaren richten op materiële strafwetgeving en daarbij te betrekken criteria en rechtsbelangen. Het onderzoek van Cleiren heeft een impuls gekregen door een recent verkregen subsidie van het LUF. Het onderzoek beoogt de vraag te beantwoorden of de waarborgen van legitimacy en accountability, die lagen besloten in en werden geboden door het onderliggend gedachtengoed, de structuur, consistentie en coherentie, met het huidige Wetboek van Strafrecht nog voldoende kunnen worden gerealiseerd. Met de benoeming van de hoogleraar Europees strafrecht per 1 augustus 2016 (Ouwerkerk), wier onderzoek ook de komende tijd is gericht op criteria voor strafbaarstelling in het Europese recht.

Lopende onderzoeksprojecten

C.P.M. Cleiren – Een studie naar structuur, structuurkenmerken, coherentie en consistentie van ons huidig Wetboek van Strafrecht in het licht van legitimacy, accountability en effectivity (mede gefinancierd vanuit het LUF)

J.W. Ouwerkerk – Symbol or substance? Towards a systematic application of criminalisation criteria in EU Law (veni): De Europese Unie kan aan de lidstaten voorschrijven dat zij bepaalde gedragingen in nationale wetgeving strafbaar stellen. Dit project onderzoekt op welke gronden (zgn. ‘criteria voor strafbaarstelling’) de Europese Unie hiertoe kan overgaan. Tevens wordt een instrument ontwikkeld teneinde een systematische toepassing van deze criteria te vergemakkelijken en te realiseren.

S.R. Bakker - 'Uitzonderlijke excepties': een onderzoek naar de uitzonderlijke strafuitsluitingsgronden in een veranderende, veellagige rechtsorde (promotie-onderzoek in samenwerking met de Erasmus Universiteit Rotterdam) 

T.M.B. Buruma – Opruiing (art. 131 Sr.) in een veranderde samenleving

J.P. Cnossen - De invloed van bijzonder strafrecht op fundamentele uitgangspunten van het strafrecht (promotie-onderzoek)

L.B. Esser - Strafbaarstelling van mensenhandel in de context van internationalisering en europeanisering (promotie-onderzoek)

J.N. Faassen - Strafbaarstelling, Moraliteit en de Neurowetenschappen: een nieuw perspectief op schade promotie-onderzoek)

A.C. ten Klooster - Gevaar in het strafrecht. Van uitzondering naar regel? (promotie-onderzoek)

Kernpublicaties

C.P.M. Cleiren, M.J.J. Kunst, J.P. van der Leun, G.K. Schoep & J.M. ten Voorde (red.) Criteria voor strafbaarstelling in een nieuwe dynamiek. Symbolische legitimiteit versus maatschappelijke en sociaalwetenschappelijke realiteit. Den Haag: Boom 2012.

J.H. Crijns, Strafrecht als ultimum remedium. Levend leidmotief of archaïsch desideratum, Ars Aequi 2012, p. 11-18.

J.P. van der Leun, Crimmigratie (oratie), Antwerpen/Apeldoorn: Maklu 2010.

J.M. ten Voorde, C.P.M. Cleiren & P.M. Schuyt, Meerdaadse samenloop in het strafrecht. Een onderzoek naar doel, grondslag, karakter, strekking en functie van de wettelijke regeling van meerdaadse samenloop (artikel 57-63 Sr). Meijers-reeks nr. 218. Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013.

J.M. ten Voorde  Prohibiting Remote Harms. On Endangerment, Citizenship and Control, Utrecht Law Review 10(1), 2014, p. 163-179.

M.A.H. van der Woude, Wetgeving in een Veiligheidscultuur. Totstandkoming van antiterrorismewetgeving bezien van maatschappelijke en (rechts)politieke context (diss), Den Haag:  Boom Juridische uitgevers 2010.

M.A.H. van der Woude, Voorzorgsstrafrecht:  zorgen voor inzichtelijke keuzes. Een eerste aanzet tot een ex post- en ex ante-evaluatiemodel voor de wetgever, in: M. Hildebrandt & R. Pieterman (red.), Zorg om Voorzorg, Den Haag: Boom Juridische Uitgevers 2010, p. 77-106.

M.A.H. van der Woude Tegen Dovenmansoren? Een verkennend onderzoek naar percepties over de onderlinge communicatie tussen strafrechtswetenschap en wetgever met het oog op de kwaliteit van strafwetgeving, in: De spanningsrelatie tussen feiten, wetenschap en wetgeving. Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2012, p. 1-72.

Contactpersoon

Wilt u meer weten over het onderzoek dat binnen het thema Strafbaarstelling van het CJ-onderzoeksprogramma wordt verricht? Neemt u dan contact op met Jeroen ten Voorde.