Een nieuwe koers voor talen in het voortgezet onderwijs
Vernieuwd talenonderwijs beeld: ICLON Universiteit Leiden
Hoe maken we het moderne talenonderwijs betekenisvoller? Nieuwe lesmodules geven een antwoord op deze vraag. Tijdens de professionaliseringsmiddag voor diverse taaldocenten werd een voorproefje van dit vernieuwde onderwijs gepresenteerd.
‘De dadels van Hassan zijn groter dan ze zijn’
De middag opende met een plenaire lezing over framing, door Jaap de Jong, hoogleraar journalistiek en nieuwe media. Door een bepaald frame te kiezen kan een spreker bepaalde onderdelen van een plan of idee uitvergroten. Bij een goedgekozen frame neemt de overtuigingskracht van een boodschap toe. Een voorbeeld van framing is het verschil tussen ‘dutje’ en ‘powernap’. Ook al verwijzen ze naar hetzelfde concept, toch klinkt ‘powernap’ strategischer dan ‘dutje’ omdat de eerste bewoording de nadruk legt op het aansterkende effect van zo’n hazenslaapje.
De Jong vertelde verder over twee specifieke strategieën om je boodschap succesvol te framen, amplificatio en minutio. Enerzijds kan je gaan vergroten. Hij geeft een voorbeeld met hoe een marktkoopman amplificatie gebruikt om zijn dadels te verkopen (uit: ‘Minnebrieven’, door Multatuli). Of je kunt een ‘situatie’ uitvergroten tot een ‘ramp’. Anderzijds kan je gaan verkleinen, minutio, iets bewust kleiner, minder erg maken. Bijvoorbeeld door van een ‘obstakel’ een ‘probleempje’ te maken. Daarnaast benadrukte De Jong dat beelden heel belangrijk zij, ook bij Nederlands. Framing is niet alleen in woorden, maar ook in beelden mogelijk.
Taal en macht
De Jong liet zien dat framing een belangrijk politiek middel is. ’Elk frame dat zich in ons hoofd zet, oefent invloed uit op de manier waarop we over onderwerpen denken’. Zorg dat je niet in het frame van je tegenstander stapt. Want zelfs het ontkennen van een frame betekent de bevestiging van dat frame. Dat ligt aan de manier waarop onze hersenen het woordje ‘niet’ registreren. Het is de truc om een frame te ‘reframen’, om een ander eigen frame te verzinnen.
Lesmodules Open Leermateriaal: ‘Taal en Macht’
De plenaire lezing sloot op deze manier goed aan bij ontwikkelde lesmodules binnen het nieuwe project Open Leermateriaal. De modules houden rekening met de nieuwe kerndoelen en zijn door vakdidactici van ICLON, taaldocenten uit het voortgezet onderwijs en met input van vakinhoudelijke experts samengesteld. Het centrale thema Taal en Macht heeft op verschillende wijze een invulling gekregen. Door zich bezig te houden met een didactiek die uitgaat van levensechte, rijke taken worden leerlingen bovendien op betekenisvolle wijze uitgedaagd stappen te maken in hun eigen leerproces.
De Jong roept de aanwezigen op om vooral met hun leerlingen naar het Max Havelaar Toesprakentoernooi te komen op zaterdag 21 november 2026. Een mooie kans voor scholieren om zich een dag onder te dompelen in het retoricaonderwijs en voor de docenten om diverse interessante workshops te volgen.
Wie mag wat zeggen?
Dr. Anneke Wurth, vakdidactica Nederlands, bood de aanwezigen een voorproefje van het materiaal ontwikkeld voor het vak Nederlands. Bij de eerste module, gericht op 3 vwo, oefenen de leerlingen met het voeren van een goed gesprek. Aan de hand van een situatie leren ze hoe grappig bedoelde uitspraken toch verkeerd kunnen vallen. En hoe een gesprek met verschillende partijen nodig is om de situatie op te lossen. Lid van het ontwikkelteam docent Faye van Eekelen gaf een toelichting op de tweede modulevoor 4 vwo, gaat over taboewoorden. Welke woorden mogen we echt niet meer gebruiken en waar komt dat door? Uiteindelijk stellen de leerlingen hun eigen ‘taboewoordenboek’ samen.
Frans in Senegal
Tijdens deze middag konden docenten ook aansluiten bij de presentatie voor de vakken Frans en Duits door Rilana Weijers. De PLG Frans ontwikkelde een lesmodule over het Frans in Senegal en de gewoontes en gebruiken in dat land. Docenten waren al erg enthousiast over het script van een kennisclip die inmiddels ook is opgenomen. Iedereen gaf aan het materiaal zeker te gaan gebruiken.
De module 'Deutsch in Namibia' werd verrast en enthousiast ontvangen. Alle aanwezige docenten gaven aan dat ze transcripties wilden bij het videomateriaal en de mogelijkheid om het Franse materiaal in het Nederlands én in het Frans te downloaden. Elise Bouman: ‘We gaan onderzoeken wat er mogelijk is binnen het project.’
Netflixen en tegelijkertijd een vreemde taal leren
Tijdens de workshop ‘Een taal leren door te kijken – Wat is nou effectief kijkgedrag?’ vertelde PhD kandidaat Sjoerd Lindenburg over een nieuwe manier om een vreemde taal te leren. Namelijk, door tv te kijken. Door middel van het programma Language Reactor en effectieve kijkstrategieën kunnen leerlingen, tijdens het kijken van Netflix of Youtube, hun Frans, Duits, Engels of Spaans verbeteren. Deze methode is niet alleen effectief, maar ook leuker voor leerlingen dan het reguliere huiswerk.
Nieuwe samenwerking met het Goethe Institut
Tenslotte was er een feestelijke afsluiting met de ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst tussen het Goethe Institut en het ICLON. Het doel van dit partnerschap is de opleiding van toekomstige docenten Duits te versterken en zo praktijkgericht als mogelijk te maken. Een mooie stap voor de toekomst van het Duitse onderwijs in Nederland.
Nascholingsdag Talen 2027
De volgende Nascholingsdag Talen vindt plaats op vrijdag 5 februari en staat in het teken van toetsing en evaluatie van de vernieuwde kerndoelen en examenprogramma's: 'Meer dan een cijfer!'. Wil je op de hoogte gehouden worden van het programma? Vul dan het formulier in en we sturen je een mail zodra er meer bekend is.
Houd me op de hoogte