Is de pestkop altijd populair? Link tussen pesten en populariteit uitgelegd
beeld: Mikhail Nilov via Pexels
In bijna elke Nederlandse basis- en middelbare schoolklas wordt wel een kind gepest. Het standaardbeeld is dat het populairste kind van de klas vaak de pestkop is en dat de minder populaire kinderen vaak gepest worden. Klopt dit beeld? Pestonderzoeker Mitch van Geel weet het.
Jaarlijks staat 19 april in het teken van de Landelijke Dag tegen Pesten. Want pesten gebeurt nog steeds in bijna elke Nederlandse klas.
‘In het basisonderwijs wordt zo’n 17 procent van de kinderen gepest en in het voortgezet onderwijs gaat het om negen procent van de leerlingen’, legt Mitch van Geel uit.
Van Geel is universitair hoofddocent aan het Instituut Pedagogische Wetenschappen en doet veel onderzoek naar on- en offline pestgedrag onder kinderen.
Is de pestkop altijd populair?
Zo onderzoekt hij ook de link tussen pesten en populariteit. In ontelbaar veel films en tv-series is de populaire persoon steevast de pestkop en de minst populaire persoon altijd degene die gepest wordt. Een heel stereotypisch beeld.
'En dat is niet zonder reden', weet Van Geel. 'Populariteit is belangrijk voor kinderen die pesten, weten we uit onderzoek. Hoe we populariteit dan precies definiëren? Het betekent niet per se dat je geliefd bent en veel vrienden hebt, maar eerder dat je gezien wordt als cool, stoer, als iemand die z’n zin krijgt in de klas en op een voetstuk staat.'
Populariteit maakt nog geen pester
Populariteit alleen maakt niemand nog niet tot een pester. ‘Pesters zetten het pesten strategisch in om zelf status te verwerven, behouden of te vergroten. Om zo berekenend te werk te gaan, moet je in staat zijn om je emoties al dan niet gedeeltelijk uit te schakelen. Pesters zijn gemiddeld genomen dus niet de meest empathische mensen. Dat blijkt ook uit een van onze analyses. Minder empathisch vermogen kan dus ook een voorspeller zijn voor pestgedrag.’
Een typische pestkop uit de film- en tv-wereld is Draco Malfoy, de aartsrivaal van Harry Potter uit de gelijknamige boeken- en filmreeks. In hem komt alles samen wat Van Geel benoemt: hij is populair volgens de wetenschappelijke definitie en pest Harry voor zijn eigen gewin. Draco probeert Harry continu in een kwaad daglicht te stellen, maakt gemene opmerkingen en treitert hem voortdurend. Op videoplatform YouTube is zelfs een compilatievideo te vinden van zijn gemeenste opmerkingen aan het adres van Harry.
Worden minder populaire kinderen vaker gepest?
Goed, het stereotypische beeld rondom populaire pesters klopt dus, maar hoe zit het met de kinderen die gepest worden? Het idee bestaat dat zij vaak minder of helemaal niet populair zijn en vaak ook geen vrienden hebben. Ook dat beeld komt deels in onderzoek naar voren, weet Van Geel.
‘Kinderen die gepest worden zijn over het algemeen meer teruggetrokken en angstiger. Uit onderzoek blijkt ook dat zij gemiddeld minder zelfvertrouwen en eigenwaarde hebben, waardoor zij mogelijk een makkelijker doelwit zijn. Pesters zoeken immers iemand die ze herhaaldelijk kunnen treiteren, om zo telkens de eigen status te verstevigen. Dat is mogelijk lastiger als een slachtoffer sterk in z’n schoenen staat’, zegt Van Geel.
Vrienden als steunpilaar
Maar: ‘het is niet zo dat een kind dat gepest wordt er altijd helemaal alleen voor staat. Minder populaire kinderen kunnen elkaar opzoeken en vriendschappen sluiten. In een vriendengroep kan mogelijk ook een slachtoffer van pesten terecht voor sociale steun. Die steun lijkt het leed dat het pesten met zich meebrengt te verzachten.’
Hoewel sociale steunpilaren de pestervaring misschien wat minder heftig maken, is gepest worden natuurlijk verschrikkelijk. De Landelijke Dag tegen Pesten is er niet voor niets en pesten kan dan ook echt diepe wonden nalaten. Van Geel: ‘Pesten verhoogt de kans op depressies, angsten, zelfbeschadiging, middelengebruik en roken. Ook blijkt uit onderzoeken, die veelal zijn uitgevoerd onder middelbare scholieren, dat er een link is tussen een pestverleden en suïcidale gedachten, suïcidepogingen en suïcide.’
Wat kun je doen om te helpen?
Hoewel er al veel stappen zijn gezet om pesten te voorkomen is het volledig uitroeien vooralsnog een ondoenlijke exercitie.
Een helpende hand bieden als je pesten vermoedt kan natuurlijk wel. ‘Als een kind erover wil praten, is het belangrijk dat je steun en een luisterend oor biedt’, geeft de pestonderzoeker aan.
‘Het kan ook voorkomen dat een kind er niet over wil praten. Soms denken zij dat volwassenen het alleen maar erger maken en dat er toch niets aan te doen is. Het idee leeft dat als een volwassene ervan weet, diegene naar de school stapt en de pestkop op het matje wordt geroepen. Diegene kan dan zeggen dat het nooit meer zal gebeuren, waarna het pesten misschien heftiger wordt.’
Hoe je er dan achter komt of er sprake is van pesten? ‘Een kind dat gepest wordt krijgt door de stress soms last van buikpijn, hoofdpijn of slaapt opeens slechter. Als je een kind hierover hoort, zijn dit mogelijke signalen.’
Landelijke dag tegen Pesten
De Landelijke dag tegen Pesten wordt jaarlijks op 19 april georganiseerd. Het doel is om pesten te bestrijden en de bewustwording rondom de ernstige gevolgen van pesten te vergroten. Meer informatie over de themeadag en tips om pesten tegen te gaan vind je op de site van stichting Stop Pesten Nu.