Universiteit Leiden

nl en

Van ent tot orc: hoe Tolkien middeleeuwse bronnen recyclede

De beroemde schrijver Tolkien was naast auteur van een klassieker als The Hobbit ook hoogleraar Engelste taal- en letterkunde in Oxford. Hoe verwerkte hij zijn onderzoek in zijn fictie? Daarover gaat een internationaal congres op 18 juni in Leiden.

‘Fictie leidde Tolkien teveel af’

Hij was maar liefst veertig jaar professor. Toch heeft John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973) relatief weinig wetenschappelijke werken gepubliceerd: zo’n dertig artikelen en geen enkel boek. Een klein aantal artikelen over oude middeleeuwste talen wordt wel nog steeds gewaardeerd en gebruikt, zegt de Leidse cultuurhistoricus Thijs Porck, medeorganisator van het congres.

Tolkien was professor in Oxford

Tolkien door een wetenschappelijke bril

Hoe kijken wetenschappers naar Tolkien? Hedendaagse onderzoekers citeren nog altijd Tolkiens commentaar op het middeleeuwse gedicht Beowulf, aldus Porck. ‘Tolkien was bij leven al een bekende en gewaardeerde wetenschapper. Zijn collega’s vonden het jammer dat hij zoveel tijd besteedde aan zijn fictieboeken als The Hobbit, omdat het hem teveel zou afleiden van het academische werk.’ 

Van ent tot orc

Maar in zijn fictie verwerkte Tolkien heel veel van zijn wetenschappelijke kennis van oude middeleeuwse talen. Ent, orc en warg zijn bijvoorbeeld Oudengelse woorden en dat geldt ook voor de namen van het paardenvolk Rohirrim in Lord of the Rings. Ook veel thema’s komen voort uit oude sagen en gedichten. Het verstoren van de draak Smaug door Bilbo, een scène uit The Hobbit, ontleende Tolkien direct uit Beowulf. 

Kosmologie in Tolkiens werk

Op het congres belichten wetenschappers uit tien landen uiteenlopende kanten van Tolkiens werk. DeLeidse sterrenkundige Simon Portegies Zwart bespreekt de kosmologie in Tolkiens werk. Hij legt Tolkiens universum naast de hedendaagse kennis van het heelal. Ontdekking middeleeuwse kaart Porck geeft een lezing over Tolkiens gebruik van Angelsaksische bronnen De cultuurwetenschapper ontdekte in een middeleeuws geschrift een kaart die opvallend veel lijkt op een dwergenkaart in The Hobbit. In beide kaarten staat het noorden links en ze bevatten vergelijkbare verwijzingen en opmerkingen naar bijvoorbeeld de aanwezigheid van dieren.

Tolkiens erfgoed springlevend

-->{C}