Laatste hobbels in formatie: echte test komt bij de begroting
In de media beeld: Alireza Parpaei via Unsplash
De laatste puntjes en komma’s worden gezet op het hoofdlijnenakkoord van de beoogde coalitie. De betrokken partijen presenteren morgen hun plannen, waarna volgende week een afrondend debat volgt met de informateur. Staatsrechtgeleerde, Wim Voermans duidt de zaak in een uitzending van Sven op1.
Hoewel alle drie de partijleiders hebben aangegeven akkoord te zijn, vertelt Voermans dat het in de Nederlandse politieke geschiedenis een keer is misgegaan na positieve signalen. Hij verwijst naar 1977, toen het eerste kabinet-Van Agt aanvankelijk steun leek te hebben, maar enkele dagen later zes CDA-loyalisten, waaronder Willem Aantjes, alsnog dwarslagen. Uiteindelijk legden ze zich echter neer bij de meerderheid en beloofden het kabinet te steunen, aldus Voermans.
Toch acht Voermans de kans klein dat het huidige proces volledig vastloopt. ‘De cijfers staan op groen en vannacht hebben de coalitiepartijen ingestemd’, aldus Voermans. Ook verwacht hij niet dat de Tweede Kamer het rapport van de formateur zal wegstemmen, al is dat sinds 2012 formeel wel mogelijk. De Kamer bepaalt sinds dat jaar zelf wat er met zo’n rapport gebeurt.
De grootste uitdaging ligt volgens Voermans na de formatie. Een minderheidskabinet zal voortdurend wisselende meerderheden moeten zoeken, terwijl er een strenge begrotingsdiscipline geldt. Het streven is een begrotingstekort van maximaal 2 procent, onder de Europese norm van 3 procent. Dat maakt de komende voorjaarsonderhandelingen ingewikkeld. ‘Er zullen pijnlijke keuzes nodig zijn, waarschijnlijk in de zorg of sociale zekerheid, waarbij defensie buiten beschouwing blijft. Dat staat haaks op sommige oppositieplannen, zoals die van GroenLinks-PvdA’, zegt de hoogleraar.
Daarbij moet de begroting door zowel de Tweede als de Eerste Kamer worden goedgekeurd. Als de begroting sneuvelt, betekent dat het einde van het kabinet. Voermans ziet wel kansen: het kabinet kan ‘winkelen’ bij zowel links als rechts, al geldt dat niet voor de begroting zelf. Dat vraagt veel politieke lenigheid en, zoals Voermans het noemt, ‘blaren op de tong’ om meerderheden binnen te halen.
De verwachting is dat op eind februari duidelijk wordt hoe de formatie definitief wordt afgerond. ‘Dan begint het echte werk’, stelt Voermans. ‘Goede bestuurders zijn nodig, die compromissen kunnen sluiten en overeind blijven in een politiek landschap dat op scherp staat.’