Klimaat en geopolitiek zetten internationaal zeerecht op scherp
In de media beeld: Greg Becker via Unsplash
Klimaatverandering, geopolitieke spanningen en botsende belangen in het Arctisch gebied dwingen tot hernieuwde aandacht voor handhaving en rechtvaardigheid. Hilde Woker, gespecialiseerd in het recht van de zee, spreekt in een uitzending van Kennismakers Radio Sleutelstad over dit actuele onderwerp
Het Arctisch gebied is volgens Woker een duidelijk voorbeeld van hoe klimaatverandering en internationaal recht samenkomen. ‘Wat daar gebeurt, heeft gevolgen voor de hele wereld’, van de stijgende zeespiegel en de vraag in hoeverre kleine eilandstaten nog kunnen blijven voortbestaan tot het smelten van de ijskap waardoor nieuwe scheepvaartroutes ontstaan. Naast klimaatverandering nemen ook de spanningen op zee toe door militaire activiteiten en schaduwvloten. Het zeerecht biedt volgens Woker wel degelijk instrumenten om staten ter verantwoording te roepen. ‘Juist daarom zijn handhaving, geschillenbeslechting en het aanspreken van staten cruciaal, ook al staat het internationaal recht momenteel van alle kanten onder druk.’
Een ander voorbeeld is Groenland, wat veel in het nieuws is geweest omdat Trump daar zijn zinnen op heeft gezet. Hoewel er eerst met militaire actie werd gedreigd, lijkt er nu een deal te zijn gemaakt tussen NAVO chef Rutte en Trump. Maar Woker wijst op de kwetsbare positie van de inheemse Inuit-bevolking in Groenland. In internationale discussies – die veel neigen naar ‘landje pik’ worden zij vaak onvoldoende gehoord, terwijl grootmachten strategische en economische belangen nastreven. ‘De vraag is: wat vinden de Groenlanders en de Inuit hier zelf van, en wat doet dit met hun toekomst?’ Voor de bevolking betekent dit het afwegen van twee opties. Amerika dat Groenland zou willen innemen, vanwege de strategische positie en de grondstoffen in de bodem of ‘kolonisator’ Denemarken, die negatief in het nieuws kwam door onthullingen over het spiraalschandaal. ‘De huidige situatie dwingt de Inuit nu toch richting Denemarken’, zegt Woker. En dat terwijl ze hebben uitgesproken uiteindelijk onafhankelijk te willen zijn.
Het internationaal zeerecht wordt dus aan alle kanten op scherp gezet, en dat komt ook steeds vaker in het nieuws. ‘Was dat altijd al zo?’, wordt aan Woker gevraagd. ‘De zee is altijd al belangrijk geweest in de menselijke geschiedenis, denk terug aan hoe er vroeger handel werd gedreven, nieuwe landen en culturen werden ontdekt, maar ook slavernij, of de tijd van de VOC en Hugo de Groot. Dat betekent dat het ook altijd wel ergens misgaat, maar je ziet nu dat mogelijke schendingen van het internationaal zeerecht gekoppeld worden aan andere geopolitieke ontwikkelingen, en daarom vaker in het nieuws komen. Hoewel dat ons vakgebied zeker relevanter maakt, doet het ook wel wat met je, dat je ziet dat er door belangrijke spelers op het wereldtoneel steeds een beetje afbreuk wordt gedaan aan de internationale rechtsorde.’
Een belangrijk onderdeel van Woker’s onderzoek richt zich op de dialoog tussen natuurwetenschappen en internationaal zeerecht. Zij promoveerde op dit onderwerp en benadrukt hoe lastig die samenwerking soms is. ‘Het recht is juridisch heel binair (‘schuldig of onschuldig’, ‘legaal of illegaal’), terwijl de wetenschap werkt met gradaties en onzekerheden’, legt Woker uit. Wetenschappelijke inzichten over bijvoorbeeld de visserij of de zeebodem moeten volgens haar worden vertaald naar juridische normen, en dat gaat lang niet altijd goed. ‘Wat een geoloog verstaat onder het continentaal plat, is iets anders dan de juridische definitie.’ Juist door deze miscommunicatie bloot te leggen en te voorkomen, probeert Woker bij te dragen aan beter onderbouwd en rechtvaardiger internationaal zeerecht.
Meer weten?
Beluister de volledige uitzending van Kennismakers - Radio Sleutelstad