Big Tech is een van de grote vraagstukken van deze tijd
In de media beeld: Carlas Rabada via Unsplash
Digitalisering ondermijnt de democratische rechtsstaat en verschuift macht van parlementen naar Silicon Valley, waarschuwt Reijer Passchier, hoogleraar digitalisering en beginselen van de democratische rechtstaat (OU) en docent staatsrecht in Leiden, in de podcast de Publieke Ruimte.
Big Tech vormt volgens Passchier een existentiële bedreiging voor de democratische rechtsstaat en haar burgers. ‘De beurswaarde van zeven techbedrijven is groter dan de totale jaarlijkse productie van de Europese Unie’. stelt hij. Die ongekende machtsconcentratie raakt volgens Passchier aan fundamentele beginselen van de rechtsstaat, zoals privacy, mededinging en mensenrechten. ‘De vraag is of die fundamentele beginselen, die o.a. mensenrechten mogelijk maken, de opkomst van big tech gaan overleven.’ Hoewel burgers profiteren van digitale diensten, worden ze tegelijkertijd afhankelijker en kwetsbaarder. Desinformatie, economische ongelijkheid en verlies aan autonomie ondermijnen het vermogen om tegenmacht te organiseren. ‘Belangrijke beslissingen worden niet langer genomen in democratische besluitkamers, maar zijn verschoven naar Silicon Valley.’
Passchier ziet parallellen met het feodale systeem van vóór de Franse Revolutie. Formeel is iedereen gelijk voor de wet, maar in de praktijk bepaalt bezit steeds meer de machtspositie. Het moderne eigendomsrecht vormt de basis van de machtsuitoefening van bedrijven en rijke individuen. ‘Veel eigendom betekent heel veel macht, en dat is gevaarlijk.’ Pogingen om Big Tech te reguleren via wetgeving als de AVG en de Digital Services Act schieten volgens hem tekort. ‘Deze bedrijven beschikken over eindeloze middelen om te procederen en regelgeving te ontwijken.’ Vooral de massale cloudmigratie van overheden baart hem zorgen. ‘Wie afhankelijk is, kan de regels niet meer beïnvloeden.’
Toch blijft Passchier hoopvol. Niet optimistisch, maar wel vastberaden: ‘Zonder De Verlichting was de revolutie niet mogelijk geweest.’ Volgens hem ligt de sleutel bij bewustwording, Europese samenwerking en een herwaardering van democratische waarden. ‘Nationale soevereiniteit zonder de EU is volstrekt achterhaald. Alleen samen maken we nog kans.’