Van Lowlands Science tot Weekend van de Wetenschap: waarom jij wil meedoen aan publieksevents
Impact beeld: DigiDaan
Jouw kennis delen met een breed publiek? Dat is leuk én levert je wat op. Onderzoekers Dietsje Jolles en Rachel Plak kunnen het weten. Zij doen al jaren mee aan wetenschapsevents voor een breed publiek. ‘Het contact met het publiek zorgt voor nieuwe inzichten.’
Het wetenschappelijke vuur aanwakkeren bij honderden mensen tegelijk? Het kan zomaar gebeuren als je jouw kennis deelt tijdens een van de talloze wetenschapsevenementen die Nederland rijk is. Meedoen levert je overigens meer op dan alleen bereik. Het kan ook zorgen voor nieuwe inzichten die je kunt gebruiken in je eigen onderzoek.
Waarom meedoen loont
Wetenschappers Rachel Plak en Dietsje Jolles (beiden verbonden aan het Instituut Pedagogische Wetenschappen) staan elk jaar samen met hun collega’s Kiki Zanolie (instituut Psychologie) en Anne Landvreugd op meerdere van dit soort evenementen (zie kader over Expeditie Binnenwereld).
‘Vooral festivals voor kinderen vind ik leuk en belangrijk om te doen, omdat kinderen zo al op jonge leeftijd in aanraking komen met wetenschap’, zegt Jolles. ‘Kinderen ontdekken dat wetenschap niet alleen gaat over droge feiten en moeilijke formules, zoals E = mc², maar vooral over je verwonderen, vragen stellen en samen zoeken naar antwoorden. Ik hoop dat kinderen op wetenschapsfestivals zien dat wetenschap helemaal niet zo ver van hun bed staat. Het raakt aan de dingen die ze dagelijks meemaken én ze kunnen er ook zelf onderdeel van uitmaken.’
‘Wat ik vooral fijn vind aan dit soort events is de sfeer die er ontstaat. Mensen komen echt om te ontdekken, rond te kijken, vragen te stellen en zich te laten verrassen’, vult Plak aan.
Over Expeditie Binnenwereld
Samen met Kiki Zanolie en Anne Landvreugd vormen Plak en Jolles de onderzoeksgroep Expeditie Binnenwereld. Binnen het project werken zij samen met kinderen tussen de 10 en 13 jaar aan creatieve manieren voor het ontwikkelen van zelfreflectie. Oftewel: stilstaan, nadenken en bespreken hoe zij gedachten en emoties ervaren. Expeditie Binnenwereld heeft ook een eigen podcast: Expeditie Binnenwereld de Podcast.
Publiek verruimt je blik
Volgens Plak geeft interactie met bezoekers ook de kans om met een andere blik naar je eigen werk te kijken. ‘Juist het contact met het publiek levert vaak nieuwe inzichten op. Soms merk je welke vragen mensen echt bezighouden, welke onderwerpen herkenning oproepen of waar juist veel misverstanden over bestaan.’
Zij gaat verder: ‘Daarnaast vind ik het altijd goed om regelmatig uit de academische bubbel te stappen. Binnen de universiteit praten we vaak met collega’s die ongeveer dezelfde taal spreken en dezelfde voorkennis hebben. Tijdens publieksactiviteiten word je gedwongen om opnieuw na te denken over hoe je iets uitlegt en welke impact het heeft op het dagelijks leven van mensen. De nieuwsgierigheid van mensen werkt aanstekelijk. Zeker kinderen kunnen zo enthousiast, creatief en onbevangen reageren dat je zelf ook weer even anders naar je eigen vakgebied gaat kijken. Dat is ontzettend waardevol.’
Zulke ervaringen kun je vervolgens meteen toepassen in de praktijk. Jolles: ‘Het is heel nuttig om in begrijpelijke taal over je eigen werk te kunnen vertellen. Soms is dat best ingewikkeld, maar het helpt vaak juist om tot de kern van je onderzoek te komen en scherper te formuleren waarom je doet wat je doet.’
Data verzamelen tijdens publieksevents? In een keer klaar
Tijdens sommige publieksevents (zoals bijvoorbeeld Lowlands Science, de wetenschappelijke tak van muziekfestival Lowlands) kun je als onderzoeker ook data ophalen bij bezoekers. Op die manier kun je heel snel heel veel data verzamelen.
Zo pak je deelname aan
Goed, meedoen aan een publieksevenement levert jou als onderzoeker dus wat op, maar wat als je niet weet hoe deelname ‘werkt’? Tijdens veel van dit soort evenementen moet je jouw studie verpakken in een leuke, aansprekende activiteit. Elke bezoeker, van jong tot oud, moet immers snappen wat je te vertellen hebt. Dit kan lastig zijn, zoals Jolles al aangaf.
Om andere onderzoekers te inspireren, gaven Plak en Jolles een keynote tijdens de speciale inspiratiedag voor de deelnemers van Weekend van de Wetenschap 2026. Weekend van de Wetenschap is een van de grootste wetenschappelijke publieksevents van het land. In 2026 (3 en 4 oktober) doen zij weer mee.
‘In deze keynote vertelden we hoe je kinderen écht raakt met wetenschap’, vertelt Plak. ‘Kinderen zijn van nature nieuwsgierig, maar nieuwsgierigheid alleen is niet altijd genoeg om hun aandacht vast te houden of hen gemotiveerd te houden.’
Jolles vult aan: ‘Als wetenschappers beginnen we bij het plannen van een wetenschapsevenement vaak vanuit onze eigen expertise: wat is leuk en belangrijk om te vertellen? Welke spectaculaire proefjes kunnen we laten zien?’
Maar: ‘Voor een succesvolle activiteit is het minstens zo belangrijk om goed voor ogen te hebben wie je publiek is. Richt je je op kinderen, volwassenen of mensen met een specifieke interesse of achtergrond? Daarnaast is het essentieel om helder te formuleren welk doel je wilt bereiken. Wil je mensen vooral prikkelen en nieuwsgierig maken? Wil je hen iets leren? Of hoop je dat ze anders gaan nadenken over een bepaald thema?’
Bij het ontwerpen van een effectieve activiteit stel je jezelf eerst deze vragen. ‘Pas daarna ga je nadenken over de inhoud en de vorm van de activiteit’, besluit Jolles.
Heb je een sterke, aansprekende activiteit ontwikkeld die je publiek echt meevoert? Dan staat niets een geslaagde deelname in de weg.