Is een minderheidskabinet kansrijk of risicovol?
In een uitzending van het Politiek Café van - Dit is de Dag (NPO), discussieerden staatsrecht-experts, Corne Smit en Wim Voermans, over de vraag of een minderheidskabinet in Nederland levensvatbaar is. Hun antwoorden liepen uiteen, maar kwamen op hetzelfde neer: stabiliteit.
Volgens Smit, die promoveerde op minderheidskabinetten, verdient een minderheidskabinet in Nederland in elk geval een serieuze kans. Hij ziet juist voordelen in de flexibiliteit: steun kan per onderwerp worden gezocht, soms links en soms rechts. ‘De drempel om een compromis te vormen is lager bij een minderheidskabinet’, aldus Smit.
Wel benadrukt hij dat zo’n kabinet alleen kan functioneren bij een 'constructieve oppositie.' Daarbij verwijst hij naar Denemarken, waar oppositiepartijen vroegtijdig bij beleid worden betrokken en soms functioneren als ‘een soort parttime coalitiepartij.’ Die vorm van samenwerking zorgt volgens Smit voor stabiliteit: Die stabiliteit zorgt ervoor dat iedereen eigenlijk mee wil doen. ‘Het is dus niet onoverkomelijk.’
Over het mandaat van ministers in een minderheidskabinet, wanneer er snel een beslissing moet worden genomen– n.a.v. recente uitspraken van Jetten en Klaver in Nieuwsuur - is Smit genuanceerd. ‘In sommige noodsituaties moet er snel worden gehandeld’, stelt hij, waarbij een minister achteraf verantwoording aflegt aan de Kamer.
Voermans is niet principieel tegen een minderheidskabinet, maar wijst op de risico’s in de Nederlandse context. Anders dan in Denemarken ontbreekt hier een stabiele links-rechtsverdeling en electorale tolerantie voor gedoogsteun. ‘Met het gefragmenteerde politieke landschap en een gat van tien zetels is het moeilijk een stevig minderheidskabinet neer te zetten’, zegt Voermans. Met grote beslissingen in het vooruitzicht, zoals de Voorjaarsnota, acht hij het risico reëel dat zo’n kabinet strandt. Hij is niet als zodanig tegen een minderheidskabinet - wat veel mensen hem de laatste tijd nogal eens na willen dragen. 'Kijk, als je zegt, als er nachtvorst komt, dan kan je buitenkraantje bevriezen. Dan betekent dan niet dat je tegen nachtvorst bent, of zo.'
Volgens Voermans zijn er, als je voor een minderheidskabinet met zo'n smalle basis kiest, duidelijke schaduwafspraken nodig, vergelijkbaar met de periode van het kabinet-Den Uyl. De instabiliteit van een minderheidskabinet mag je het parlement niet verwijten. En ook het terugdringen van parlementaire invloed door als kabinet zelfstandiger en via noodmaatregelen op te treden, heeft geen zin en gaat ook niet werken. 'We hebben nu eenmaal een parlementair systeem; daarin is dat parlement de baas en heeft het het laatste woord. Met de huidige fragmentatie zul je op zoek moeten naar moeilijk te vinden meerderheden. 'Je zult moeten polderen en dat vergt tijd'. Toch prijst Voermans onze eeuwenoude bestuurlijke overlegcultuur: ‘Polderen is inclusief besturen. Het kost tijd, maar we zijn er heel goed in.’
Meer weten?
Beluister de uitzending van het Politiek Café - Dit is de dag (NPO)