Universiteit Leiden

nl en

Congres/symposium

Congres: Besturen in tijden van Polarisatie

Datum
dinsdag 21 mei 2024
Tijd
Locatie
Universiteitsgebouw Schouwburgstraat
Schouwburgstraat 2
2511VA Den Haag

Na de Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen jaar bevindt Nederland zich nu in de formatiefase voor een nieuwe kabinet. Terwijl we de de formatiegesprekken lopen, staan de kranten staan vol met nieuws over politici, belangengroepen en burgers die botsen in uiteenlopende maatschappelijke debatten.

Het lijkt alsof de polarisatie in de samenleving steeds verder escaleert en we machteloos moeten toekijken. Maar laten we eens kijken naar de feiten. Hoeveel polarisatie is er werkelijk in Nederland en in Zuid-Holland? Hoe ga je hier als ambtenaar en bestuurder mee om? Welke kwesties verdelen de burgers echt en welke zijn schijntegenstelling?

Kom naar dit congres, voortkomend uit de samewerking tussen de Universiteit Leiden en de Provincie Zuid-Holland, en praat mee over het effect van polarisatie op onze samenleving, organisaties en bestuur!

Wat kun je verwachten?

Tijdens dit congres zullen sprekers vanuit uiteenlopende achtergronden en expertises reflecteren op de verschillende vormen van polarisatie in de huidige situatie. Middels plenaire lezingen en verdiepende sessies leert u hun perspectief kennen vanuit zowel de wetenschappelijke als praktische hoek. Ook zullen ze met deelnemers en in gesprek gaan over de oorzaken, aanpakken en oplossingen van polarisatie.

Onze sprekers

De dagvoorzitter van het congres is Samira Bouchibti. Zij heeft diverse werkzaamheden in het publiek en sociaal domein. Bovendien is zij auteur van diverse boeken, waaronder Jij bent gewoon Nederlander, die de diversiteit van de Nederlandse bevolking benadrukken. Het onderwerp polarisatie is haar dus niet onbekend. 

Samira Bouchibti

Burgemeester Hubert Bruls

Burgemeester Hubert Bruls van de gemeente Nijmegen. Bruls verzorgt de Keynote speech waarin hij zijn ervaringen deelt op het gebied van besturen ten tijde van crisis. Zo was hij de voorzitter van het Veiligheidsberaad tijdens de Covid-19 pandemie. Hij schijnt zijn licht op welke rol polarisatie in de lokale politieke context speelt.

Burgemeester Hubert Bruls

Lousewies van der Laan

Lousewies van der Laan is directeur bij Transparency International Nederlandeen internationale niet-gouvernementele organisatie (NGO) die als taak heeft wereldwijd corruptie te bestrijden. De Nederlandse rechtsstaat staat onder druk door toenemende corruptie, toenemend wantrouwen en polarisatie in de samenleving. Lousewies zal in het panelgesprek het internationale perspectief en de situatie in Nederland toelichten.

Lousewies van der Laan

Het programma

De middag ziet er als volgt uit:

Tijd Programma
13.30-14.00 Registratie en inloop
14:00-14:15

Welkomstwoord Samira Bouchibti (Oud-Kamerlid)
Toelichting op de kennissamenwerking tussen de provincie Zuid-Holland en de Universiteit Leiden door Cynthia Bockstart (Provincie Zuid-Holland) en prof.dr. Kutsal Yesilkagit en uitleg over het onderzoek door promovenda Silke Herms  en Ida Hobma (Universiteit Leiden).

14:15-15:00 Keynote spreker, Hubert Bruls (Voorzitter Veiligheidsberaad tijdens de Coronapandemie): Besturen in tijden van crisis en verhoogde polarisatie.
15:00-15:10 Pauze
15:10-16:00

Deelnemers kunnen kiezen uit één van deze vijf deelsessies:

  • Polarisatie, politiek en responsief bestuur
  • Polarisatie, maatschappelijke belangen en responsief bestuur
  • Polarisatie in Zuid-Holland
  • Polarisatie en morele dilemma's onder ambtenaren
  • Polarisatie en de democratische rechtsstaat 

Voor meer informatie zie Keuze deelsessies aan het eind van deze pagina

16:00-16:10 Terugkoppeling uit de deelsessie 
16:10-16:35 Vraaggesprek Jaap Smit (Commissaris van de Koning in Provincie Zuid-Holland en Annetje Ottow (Universiteit Leiden)
16.35-17:10 Paneldiscussie met Pieter Verhoeve (Burgemeester Gouda), Lousewies van der Laan (Directeur Transparency International Netherlands) en Caelesta Braun (Hoogleraar Public Governance and Civil Society)
17:10-17:15 Ondertekening convenant door Frederik Zevenbergen (Gedeputeerde Provincie Zuid-Holland) en Erwin Muller (Decaan Universiteit Leiden)
17:15-18:00 Afsluitende borrel 

Voor wie is dit congres?

Het congres verwelkomt bestuurders, ambtenaren, wetenschappers en studenten. Deelname is gratis, maar inschrijven is verplicht en plaatsen zijn beperkt. Indien er om plaatsen moet worden geloot zullen vroege-inschrijvers en medewerkers van Provincie, Rijk, Gemeenten en Universiteiten voorrang krijgen.

Keuze deelsessies

Sessie 1: Polarisatie, politiek en responsief bestuur

Het politieke landschap in Nederland verandert in een hoog tempo. Traditionele middenpartijen hebben ruimte moeten maken voor nieuwe partijen die het maatschappelijke ongenoegen tot speerpunten van hun politieke programma's hebben weten te maken. Zij bezetten de flanken van het politieke spectrum waar zij veel nieuwe kiezers hebben weten te mobiliseren en dringen middenpartijen in het defensief. De polarisatie en fragmentatie in zowel nationale, provinciale en lokale vertegenwoordigende organen leiden tot nieuwe dynamieken tussen politiek en bestuur. De vraag die in deze sessie centraal staat is op welke wijze politieke fragmentatie en polarisatie doorwerkt in het vermogen van het bestuur, in het bijzonder publieke organisaties, om beleid te maken dat recht doet aan de in de samenleving gevoelde spanningen en tegelijkertijd op efficiënte en effectieve wijze publieke meerwaarde realiseert. 

Deze deelsessie wordt verzorgd door:

  • Promovenda Silke Herms aan de Universiteit Leiden.
  • Prof.dr. Sanneke Kuipers met expertise op het gebied van crisismanagement aan de Universiteit Leiden. 

Sessie 2: Polarisatie, maatschappelijke belangen en responsief bestuur

Vraagstukken zoals het klimaat, verduurzaming en natuur hebben geleid tot grote maatschappelijke spanningen. Nationale en decentrale overheden staan gesteld voor grote opgaven variërend van wonen, immigratie, zorg tot ruimtelijke ordening en mobiliteit. In de samenleving zien we steeds meer deelbelangen ontstaan die al dan niet georganiseerd hun eisen bij de overheid leggen. Voor publieke organisaties zorgt de opkomst en de verharding van maatschappelijke protesten tot uitdagingen. Enerzijds hebben publieke organisaties, c.q. ambtenaren op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau, de kennis en draagvlak van maatschappelijke organisaties nodig om beleid te maken en uit te voeren. Anderzijds stellen maatschappelijke belangen dezelfde overheid onder druk doordat het vervullen van de wensen van de ene groep ten koste kan gaan van de belangen van de andere groep. De vraag die in deze sessie centraal staat luidt dan ook in hoeverre oog in oog met aangescherpte maatschappelijke organisaties overheden responsief kunnen blijven aan het algemene belang.

Deze deelsessie wordt verzorgd door:

  • Promovenda Ida Hobma aan de Universiteit Leiden.
  • Prof.dr. Caelesta Braun met expertise op het gebied van belangenvertegenwoordiging, publieke besluitvorming en toezicht aan de Universiteit Leiden.
  • Dr. Ellis Aizenberg met expertise op het gebied van belangenvertegenwoordiging, lobbyen en waargenomen legitimiteit aan de Universiteit Leiden. 

Sessie 3: Polarisatie in Zuid-Holland

In deze sessie staan de resultaten van de enquête naar maatschappelijke polarisatie die de Universiteit Leiden een jaar geleden heeft afgenomen onder burgers in Zuid-Holland centraal. Het politieke landschap is inmiddels opnieuw flink opgeschud, maar dat laat onverlet dat de resultaten inzichten leveren aan bestuurders en ambtenaren van de provincie Zuid-Holland over wat er leeft onder haar burgers.  

We kijken in deze sessie op twee niveaus terug op de enquête. Ten eerste bespreken de onderzoekers en ambtenaren gezamenlijk de resultaten van de enquête en reflecteren ambtenaren van de provincie op wat zij hebben gehaald uit de resultaten van de enquête. Met andere woorden: Hoe is het gesteld met de polarisatie in Zuid-Holland, en hoe verhouden de resultaten zich tot het landelijk beeld?  

Ten tweede kijken we naar de mogelijkheden van enquêtes en andere onderzoeksmethoden voor het maken van beleid dat rekening houdt met de wensen en gevoelens die in de samenleving leven. De vraag die hier centraal staat is hoe kennis over maatschappelijke spanningen, verkregen uit enquêtes en eventueel andere instrumenten, het beste kan worden gebruikt en ingezet bij het maken van responsief beleid. Tot slot worden de deelnemers aan de sessie uitgenodigd om mee te denken over de opzet en de vragen van een nieuwe enquête die de provincie Zuid-Holland van plan is te houden. Welke vragen en onderwerpen moeten dan worden geadresseerd? En hoe kan het gebruik van de informatie (beter) ingezet worden de komende bestuursperiode? 

Deze deelssie wordt verzorgd door:

  • Dr. Dimiter Toshkov met expertise op het gebied van beleidsimplementatie binnen de EU aan de Universiteit Leiden.
  • Dr. Lars Brummel, expert op het gebied van crisismaatregelen in de context van multi-level governance aan de Universiteit Leiden.
  • Tim de Beer, Senior beleidsmedewerker maatschappelijke ontwikkelingen bij Provincie Zuid-Holland. 

Sessie 4: Polarisatie en morele dilemma's onder ambtenaren

De maatschappelijke en politieke polarisatie heeft ertoe geleid dat onder ambtenaren van ministeries, provinciale en gemeentelijke ambtelijke apparaten veel vaker morele dilemma's zijn gaan ervaren. Zo demonstreren al enige tijd ambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het regeringsbeleid inzake het Israëlisch-Palestijns conflict en hebben enkele maanden geleden enkele duizenden ambtenaren een klimaatpetitie ondertekend waarin zij de regering oproepen om tempo te maken met het klimaatbeleid en in het bijzonder de Natuurherstelwet. Binnen publieke organisaties op alle niveaus worden programma's gevormd en verzorgd die gericht zijn op de bewustwording en bespreking van morele dilemma's. Zo komen ambtenaren bijeen in intervisiegroepen of nemen zij deel aan socratische gesprekken waarin zij leren om hun dilemma's binnen de organisatie te articuleren en de kritische tegenspraak binnen de eigen organisatie verder te ontwikkelen. In deze panelsessie gaan we in op de vraag hoe er binnen publieke organisaties met morele dilemma's kan worden omgegaan. In hoeverre mogen individuele morele dilemma's het werk van ambtenaren beïnvloeden? In hoeverre dienen zij zich te conformeren aan de democratische besluiten die door politieke meerderheden worden genomen? En wat zijn de opties wanneer de kloof tussen het morele kompas en de inhoud van de beslissingen te groot wordt? Het antwoord op deze vragen ligt voor een deel besloten in de wijze waarop de loyale tegenspraak binnen publieke organisaties is georganiseerd en we zullen daarom in het panel ook daarop ingaan. 

Deze deelsessie wordt verzorgd door:

  • Prof.dr. Kutsal Yesilkagit, expert op het gebied van international governance.
  • Antje Jordan, Transitiemanager Landbouw bij de Provincie Zuid-Holland.

Sessie 5: Polarisatie en de democratische rechtsstaat

Jarenlang is polarisatie geproblematiseerd als een vraagstuk dat vooral speelt tussen burgers en de overheid en tussen burgers onderling. Ook is vaak aangegeven dat polarisatie in de kern een waardevol kenmerk is van een gezonde democratie. Scherp debat, onderlinge scepsis en ideeënstrijd zijn immers zuurstof voor democratische besluitvorming. De afgelopen periode wordt echter ook steeds duidelijker dat een teveel aan polarisatie belemmerend werkt voor het functioneren van de democratie. Niet alleen in formele zin, zoals fragmentatie in het partijpolitieke landschap en moeilijk te vormen meerderheden an sich, maar ook in materiële zin: hoeveel ruimte is er, gegeven gepolariseerde verhoudingen in de samenleving en het partijpolitieke landschap, om grootschalige maatschappelijke ambities (grote transitie-opgaven, moonshots) vorm te geven, waar bij velen behoefte aan is? Hoeveel ruimte is er, gegeven gepolariseerde verhoudingen in de samenleving en het partijpolitieke landschap, om over onderwerpen die gevoelig zijn maar van strategisch belang zoals de inrichting van de (schaarse) ruimte in relatie tot de klimaat- en woonopgave, het zorgvuldige inhoudelijk debat te voeren? De vraag die in deze sessie centraal staat is welk effect polarisatie heeft op de werking van onze democratische rechtsstaat.  

Deze deelsessie wordt verzorgd door:

  • Prof.dr. Caspar van den Berg, expert op het gebied van transities in de publieke sector verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden.
  • Dr. Dick M. Berkhout, Bestuursstrateeg bij de provincie Zuid-Holland.

Wil je dit congres bijwonen?

Schrijf je in

Partners

Dit congres wordt mede mogelijk gemaakt door een samenwerking van:

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.