Hoe realistisch is een drone-aanslag in Nederland?
Onderzoeksrapport
Drones zijn in korte tijd onderdeel geworden van het dagelijks leven. Ze worden gebruikt door hobbyisten, bedrijven, politie en defensie. Tegelijkertijd groeit de zorg dat dezelfde technologie ook kan worden ingezet door kwaadwillenden. Onderzoeker en promovendus Stijn Willem van 't Land zocht dit uit.
In het Midden-Oosten of Mexico worden drones al grootschalig ingezet voor aanslagen en in het maatschappelijke debat duikt regelmatig het beeld op van een mogelijke aanval op een politicus, een evenement of kritieke infrastructuur. Maar hoe realistisch is dat scenario in Nederland en het Westen? In opdracht van Kenniscentrum Bewaken en Beveiligen keek Stijn Willem van 't Land naar het daadwerkelijke gebruik van drones door terroristen, criminelen, eenlingen en statelijke actoren.
Hoe groot is de dreiging van een drone-aanslag daadwerkelijk?
Uit het onderzoek blijkt dat de dreiging voorlopig beperkt is. In totaal werden tussen 2010 en 2025 slechts 34 incidenten geïdentificeerd waarbij drones een rol speelden bij een aanslag of een poging daartoe.
Opvallend is dat meer dan de helft van de aanslagplannen nooit tot uitvoering komen. Wanneer plannen wel worden uitgevoerd, mislukt een deel daarvan alsnog door technische fouten van de bestuurder. Ook wordt een groot aantal aanslagplannen verijdeld door interventie van de veiligheidsdiensten of politie.
Toch is er een stijging in de afgelopen jaren zichtbaar. In 2024 en 2025 werden bijvoorbeeld acht incidenten per jaar geregistreerd, aanzienlijk meer dan in eerdere jaren. Het schrikbeeld van drone-aanslagen is dus niet ongegrond, maar de daadwerkelijk succesvolle inzet van een drone – laat staan met dodelijke afloop – blijft tot nu toe schaars.
Waarom zijn drone-aanslagen zeldzaam?
Op het eerste oog hebben drones verschillende voordelen voor kwaadwillende actoren. Ze maken het mogelijk om op afstand toe te slaan, ze kunnen beveiligingsmaatregelen omzeilen, en een aanslag met een drone heeft grote maatschappelijke impact. Ook worden drones steeds makkelijker in gebruik.
Toch vereist het plegen van een aanslag met een drone uitgebreide kennis van explosieven, aflever- en ontstekingsmechanismen en planning. Daarbij vormt toegang tot explosieven of precursoren waarschijnlijk een bottleneck. In veel westerse landen zijn deze middelen gereguleerd, waardoor het lastig is om een bruikbaar explosief voor een aanslag met een drone te verkrijgen.
Ook speelt de aantrekkingskracht van alternatieve middelen waarschijnlijk een belangrijke rol. Voor veel actoren zijn meer traditionele modus operandi voor het plegen van een aanslag, zoals het gebruik van vuurwapens, voertuigen of explosieven die direct worden geplaatst, eenvoudiger om uit te voeren dan een aanslag met een drone.
Welke trends zijn wel te herkennen?
Hoewel drone-aanslagen momenteel zeldzaam zijn, blijkt uit het onderzoeksrapport dat er wel patronen te zien zijn in de manier waarop drones worden ingezet voor aanslagen. Zo blijkt dat vooral eenlingen en terroristische organisaties betrokken zijn bij dit soort incidenten. Criminele organisaties en statelijke actoren spelen in de onderzochte periode nauwelijks een rol.
Drones worden vooral ingezet tegen zwaarbeveiligde doelen of personen, omdat ze beveiligingsmaatregelen kunnen omzeilen. Een militaire basis of een politicus kan zo wel geraakt worden. Personen lijken het belangrijkste doelwit, mede doordat commerciële drones slechts kleine explosieven kunnen dragen.
Veel daders zijn geïnspireerd door jihadistisch gedachtegoed en wisselen online ideeën uit over het gebruik van drones. Opvallend is dat meerdere verdachten een technische of cybersecurity‑achtergrond hebben, wat suggereert dat drone‑aanslagen specifieke kennis vereisen. Deze en andere patronen worden uitgebreid geanalyseerd in het onderzoeksrapport 'Tussen mogelijkheid en realiteit'.
Gaan drone-aanslagen vaker voorkomen in de toekomst?
In recente conflicten, zoals de oorlog in Oekraïne, worden drones op grote schaal ingezet. Beelden van succesvolle aanvallen circuleren wereldwijd en inspireren potentiële aanslagplegers. Daarnaast zijn nieuwe drones eenvoudiger te besturen, hebben ze een steeds grotere reikwijdte en zijn ze makkelijker aan te passen. Het aantal mensen dat ervaring opdoet met drones, beroepsmatig of als hobby, groeit ook.
Deze ontwikkelingen maken het gebruik waarschijnlijker, maar dit betekent niet dat drone-aanslagen onvermijdelijk een geliefd middel of voorkeursmethode worden voor kwaadwillende actoren. Tegelijkertijd is het, zonder alarmistich te zijn, steeds waarschijnlijker dat de bovenstaande factoren ertoe leiden dat er op termijn een succesvolle aanslag met een drone zal plaatsvinden, zoals recent in Rusland gebeurde, waar een zakenman met een FPV-drone werd omgebracht.
Om die reden is een goede voorbereiding belangrijk: Blijven investeren in intelligence, het beperken van toegang tot explosieven en het blijven ontwikkelen van counterdrone-technologie. Daarnaast moeten overheden voorbereid zijn op de maatschappelijke impact van een drone-aanslag – zeker wanneer beelden van een aanval zich snel via sociale media verspreiden. De technologie wordt toegankelijker en de kennis over het gebruik van drones verspreidt zich steeds verder. Hoewel drone-aanslagen voorlopig uitzonderlijk blijven, onderstrepen deze ontwikkelingen het belang van blijvende waakzaamheid en voorbereiding.