Bakelsfonds-subsidie voor onderzoek naar landschapsgebruik op Mallorca
Mallorca door de eeuwen heen
Letty ten Harkel heeft een Bakelsfonds-subsidie van het Leids Universiteits Fonds (LUF) ontvangen voor een tweejarig onderzoeksprogramma op de archeologische site Son Sard op Mallorca. Met de subsidie kan haar team geochemisch en geomorfologisch onderzoek uitvoeren naar de ontwikkeling en het gebruik van het landschap door de tijd heen.
Villasysteem
Het onderzoek sluit aan bij de veldschool die al enkele jaren op de site plaatsvindt. Sinds de start van de opgravingen in 2023 richt het team zich op een gebied rond een Romeins badhuis, het eerste dat in een rurale context op Mallorca is aangetroffen. ‘Men ging ervan uit dat er een villa bij hoorde, en dat wilden we graag verifiëren,’ vertelt Ten Harkel. ‘Over het villasysteem op Mallorca is nog weinig bekend, dus dit biedt een unieke kans om dat verder te onderzoeken’
Complexe site
De site bleek al snel complexer dan verwacht. Al in het eerste jaar werden resten uit verschillende perioden gevonden: naast de Romeinse context ook een Andalusisch-islamitisch grafveld uit de elfde en twaalfde eeuw en sporen van prehistorische grotbewoning. ‘Dat maakt het project bijzonder,’ aldus Ten Harkel. ‘We kunnen hier een diachroon perspectief ontwikkelen, terwijl veel archeologisch onderzoek op Mallorca juist sterk op één periode gericht is.’
Die brede tijdsdiepte is juist relevant, omdat zowel de Romeinse als de Andalusisch-islamitische periode gekenmerkt worden door ingrijpende veranderingen in landgebruik. Het onderzoek moet meer inzicht geven in de rol van Son Sard binnen die ontwikkelingen in het oostelijke deel van Mallorca.
Uitdagingen
Het onderzoek staat ook voor praktische uitdagingen. Door dalende grondwaterstanden, een bekend probleem in toeristische regio’s in het Middellands Zeegebied, zijn organische resten op de site slecht bewaard gebleven. ‘Traditionele methoden leveren daardoor minder op. Bot- en plantenresten zijn vaak verdwenen of sterk aangetast.’
De subsidie maakt het mogelijk om nieuwe analysetechnieken in te zetten. Zo wordt geomorfologisch onderzoek gedaan naar afzettingen in het drooggevallen rivierbed dat door de site loopt. Die afzettingen vormen een soort tijdscapsule, waarin veranderingen in klimaat en landschapsgebruik zichtbaar zijn. Door zogenoemde blocksamples te nemen en deze in dunne secties onder de microscoop te bestuderen, kunnen onderzoekers reconstrueren hoe deze lagen zijn gevormd.
Daarnaast past het team geochemische analyses toe, waarbij bodemmonsters worden onderzocht op sporenelementen. Daarmee kunnen natuurlijke en door mensen beïnvloede afzettingen van elkaar worden onderscheiden en kunnen bijvoorbeeld plekken van voedselbereiding of veehouderij worden geïdentificeerd.
Onderzoek en onderwijs
De nieuwe methoden worden direct geïntegreerd in de veldschool, zodat studenten er actief mee leren werken. ‘Deze technieken worden op Mallorca nog weinig toegepast,’ zegt Ten Harkel. ‘Het is heel waardevol dat studenten hier al tijdens hun opleiding kennis mee kunnen maken. Zo zien ze hoeveel spannende, innovatieve mogelijkheden er binnen de archeologie zijn.’
Het onderzoek, getiteld Secrets of the soil (SOTS): geoarchaeological analyses and land use at Son Sard, Mallorca, is, net als de veldschool, een samenwerking tussen Letty ten Harkel, Ritchie Kolvers en Antoni Puig Palerm. De veldschool wordt al enkele jaren ondersteund door de gemeente van Son Servera en artist residence Can Pep Nebot, alsmede een eerdere LUF-subsidie van het Chastelain-Nobach fonds.