UNESCO-status brengt soms ook risico's voor bewoners
In de media beeld: Wikimedia Commons
Onlangs zijn de D-daystranden in Frankrijk en de berg Olympus in Griekenland toegevoegd aan de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Hoewel zo'n erkenning vaak als een eer wordt gezien, kan een werelderfgoedstatus ook negatieve gevolgen hebben voor omwonenden, waarschuwt universitair docent internationaal recht, Sophie Starrenburg, in een uitzending van NPO Radio1.
Starrenburg doet onderzoek naar de balans tussen mensenrechten en erfgoedbescherming in het internationaal recht. Volgens haar zijn bewoners en lokale gemeenschappen in het verleden vaker uit hun huizen verdreven nadat een gebied op de Werelderfgoedlijst was geplaatst. Zo werden in sommige natuurreservaten inheemse bevolkingsgroepen verdreven, omdat overheden meenden dat hun aanwezigheid de bescherming van natuur en dieren in de weg stond. Ook bij archeologisch erfgoed doen zich vergelijkbare spanningen voor. Hoewel het Werelderfgoedcomité van UNESCO in uitzonderlijke gevallen locaties van de Werelderfgoedlijst heeft geschrapt, is dat nog nooit gebeurd vanwege mensenrechtenschendingen.
Het Werelderfgoedcomité roept landen niet op om mensen te verplaatsen, benadrukt Starrenburg. Volgens haar stelt het Comité in dergelijke gevallen soms dat de aanwezigheid van bepaalde bebouwing of het gebruik van de locatie door een groep mensen, afbreuk doet aan de culturele waarden van een plek. Het uiteindelijke besluit wordt echter genomen door de lidstaat waar het Werelderfgoed zich bevindt. Dit maakt het voor getroffen gemeenschappen vaak moeilijk om verandering af te dwingen, mede omdat onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor welke maatregel én wat de verplichtingen zijn van de lidstaten op grond van het internationaal recht. 'Lidstaten kiezen in de praktijk geregeld voor ingrijpende maatregelen om een erfgoedlocatie te beschermen, waardoor mensenrechten onder druk kunnen komen te staan.' Het Werelderfgoedcomité is hier in het verleden vaker op aangesproken en erkent deze problematiek.
Tegelijkertijd ziet Starrenburg dat veel bewoners juist enthousiast zijn over een UNESCO-status vanwege de internationale erkenning en de economische kansen die deze met zich meebrengt. Volgens haar laat dit zien dat de bescherming van erfgoed hand in hand moet gaan met de bescherming van de mensen die er wonen. Daarom pleit zij voor 'duidelijkere afspraken over de rol van mensenrechten binnen het Werelderfgoedverdrag en voor meer overleg tussen lokale gemeenschappen, UNESCO en de betrokken lidstaten.'
Meer weten?
Beluister de NPO Radio1-uitzending
Ook de internationale media stond Starrenburg eerder al te woord over het onderwerp:
European Correspondent
Finse Publieke Omroep YLE