Wie het internationaal recht loslaat, laat meer los dan alleen regels
In de media beeld: Tingey Injury via Unsplash
Volgens hoogleraar internationaal recht, Larissa van den Herik, is het geen naïviteit om in internationaal recht te geloven. Het alternatief is volgens haar een wereld waarin rauwe macht overheerst en veiligheid verdwijnt, zegt zij in het NRC.
Internationaal recht wordt volgens Van den Herik vaak weggezet als wensdenken, vooral door de herhaalde schendingen door grootmachten. ‘Critici zeggen graag dat het geweldsverbod niet werkt, maar ik denk dat het wél werkt’, zegt Van den Herik. Het geweldsverbod heeft na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe wereldoorlog helpen voorkomen. Internationaal recht is gestolde ervaring, en de ervaring is dat geweld zelden tot duurzame oplossingen leidt.
De verschuiving in de rol van de Verenigde Staten noemt ze cruciaal. Waar de VS lange tijd de belangrijkste sponsor van de internationale rechtsorde waren zien we nu een ‘nieuw gezicht’, zegt Van den Herik. Het recht heeft macht nodig voor de naleving. Dat de VS nu wegvallen betekent niet dat je het recht moet loslaten, maar wel dat je macht anders moet organiseren.
Volgens Van den Herik staan Europa en Canada op een kruispunt: kiezen zij voor een orde zoals bij de Helsinki-afspraken, gebaseerd op samenwerking en regels, of richting een Jalta-model, waarin grootmachten domineren. Als we stellen dat het recht vandaag wel geldt maar morgen niet en voor jou wel maar voor mij niet, dan geven we het recht op en verliezen we ook de woorden om bijvoorbeeld de oorlogsdaden van Poetin te veroordelen, waarschuwt ze. ‘Daarmee geven we hem feitelijk vrij spel.’