Asielcrisis legt spanningsveld tussen gemeenten en Den Haag bloot
In de media beeld: Ewien van Bergeijk-Kwant
Beloftes van lokale partijen om asielzoekerscentra te sluiten, gemeenten die dwangsommen aan het COA willen opleggen en de vraag hoe onze rechtsstaat te beschermen tegen autoritaire invloeden met de opkomst van extreem radicaal rechtse partijen: Geerten Boogaard aan het woord in verschillende media.
Hoewel rechtse partijen vaak beloven de komst van een azc te willen tegenhouden, is er volgens Boogaard ‘weinig speelruimte dat gemeenten dat zelf kunnen beslissen’, zegt hij in de uitzending van Met het Oog op Morgen, NPO Radio 1. De hoogleraar benadrukt dat gemeenten wel invloed hebben op de uitvoering, maar niet op de principiële beslissing. Zij dienen zich te houden aan de spreidingswet, die is bepaald en vastgesteld door het Rijk. Volgens Boogaard ‘is het goed dat gemeenten een eigen tegengeluid laten horen in de vorm van verzet — dat hoort bij het democratisch spel — maar het Rijk bepaalt uiteindelijk.’ Ook dossiers als stikstof en woningbouw laten zien dat steeds vaker politieke conflicten ontstaan die niet kunnen worden opgelost met eindeloos overleggen. ‘Hier moet worden doorgepakt’, aldus de hoogleraar.
Een analyse in De Groene Amsterdammer over het ‘Trump-proof’ maken van Nederland bespreekt de autoritaire tendensen die zich momenteel op lokaal niveau voordoen en de democratie kwetsbaar maken. Boogaard benadrukt dat veel beleid afhankelijk is van lokale uitvoering, zoals handhaving en de opvang van vluchtelingen. Daardoor ontstaat ruimte voor gemeenten om politieke keuzes feitelijk te sturen. Hij stelt dat die decentrale macht ‘kan fungeren als tegenmacht’, maar waarschuwt dat dezelfde autonomie ook kan leiden tot ‘tegenwerking van landelijk beleid’.
Een artikel van de NOS laat zien dat steeds meer gemeenten dreigen dwangsommen aan het COA op te leggen wanneer de beloofde sluiting van een azc binnen hun gemeente niet wordt nagekomen of wanneer de opvanglocatie overvol dreigt te raken. De vraag rijst of die ook echt helpen. Boogaard benadrukt dat dit weinig effect heeft: ‘het instrument is bot geworden.’ Het vormt geen echte prikkel en het geld blijft ‘als het ware’ binnen de overheid. De kwestie brengt aan het licht dat de overheid steeds vaker met botsende belangen te maken krijgt.