Artificial Intelligence (AI) heeft fundamentele impact op ons leven en de maatschappij. De doorbraak van ChatGPT en andere LLM’s (Large Language Models) heeft gezorgd voor een breed inzicht in de samenleving dat er nu echt iets aan het veranderen is. AI is overal. In sommige werkzaamheden en taken maakt het ons leven gemakkelijker en aangenamer, maar er zijn ook allerlei voorziene en onvoorziene gevolgen van het gebruik van AI. De juridische en ethische kanten van toepassing en impact worden steeds urgenter en zichtbaarder. Wat zijn randvoorwaarden voor het verantwoord gebruik van AI in specifieke contexten en voor specifieke taken: Hoe voorkomen we ingebouwde vooroordelen, welke wetgeving geldt voor autonoom handelende systemen, is onze privacy gewaarborgd? Kunnen menselijke waarden en morele codes in algoritmes ingebouwd worden? Maar ook omgekeerd, wat betekent AI voor recht en ethiek? En gaat AI het werk van juristen en andere beroepsgroepen overnemen? Kortom: werk aan de winkel voor iedereen die zich wil voorbereiden op de verdere ontwikkeling van AI en algoritmes in de maatschappij, en de actuele juridische en ethische aspecten!
Om te beginnen zullen we beter moeten begrijpen hoe technische en maatschappelijke ontwikkelingen samenhangen en hoe we die kunnen sturen. De ‘Specialisatieopleiding Artificial Intelligence, Recht en Ethiek’ is bedoeld voor degenen die zich op deze toekomst willen voorbereiden, via een realistisch beeld van moderne technologie, de juridische en ethische aspecten van AI en algoritmes en de koppeling hiervan aan de praktijk.

De specialisatieopleiding bestaat uit 3 basisbijeenkomsten en 2 verdiepende bijeenkomsten, allen op locatie.

Leerdoelen

Na het afronden van de Specialisatieopleiding heeft u de integrale en actuele kennis die nodig is voor uw vakgebied. Het onderwijs is praktijkgericht en wordt verzorgd door topdeskundigen in dit vakgebied. 

Cursusleider

- Prof. mr. dr. ir. B.H.M. Custers, hoogleraar Law and Data Science en afdelingshoofd van eLaw, het centrum voor recht en digitale technologie aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden

Docenten

- Dr. mr. F. Capkurt, universitair docent Staats- en bestuursrecht Universiteit Leiden - Prof. mr. dr. ir. B.H.M. Custers, hoogleraar Law and Data Science en afdelingshoofd van eLaw, het centrum voor recht en digitale technologie aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden-  - Dr. F. Dechesne, universitair hoofddocent Ethiek en digitale technologie, bij eLaw, het centrum voor recht en digitale technologie Universiteit Leiden - Prof. mr. T.J. de Graaf, hoogleraar Technologie en Privaatrecht Universiteit Leiden - drs. P. Knijff, data-ethicus, filosoof en oprichter Filosofie in actie - mr. B. Plantinga, senior adviseur algoritmetoezicht, Autoriteit Persoonsgegevens - drs. V. Langen, Digital Lead bij NS - dr. ir. C.C.S. Liem, universitair hoofddocent, Multimedia Computing Group TU Delft - dr. ir. B. Mols, wetenschapsjournalist, presentator en spreker - Y. Remmits MSc, Head of Projects Algorithm Audit - F.J. Selten MSc, docent/onderzoeker Bestuurskunde Universiteit Leiden - dr. K. Versmissen, Expertisecentrum Data-Ethiek - Prof.mr. D.J.G. Visser, hoogleraar intellectuele eigendomsrecht Universiteit Leiden, advocaat bij Visser Schaap & Kreijger te Amsterdam - Prof.mr. Gerrit-Jan Zwenne, advocaat Pels Rijcken, hoogleraar Recht en de Informatiemaatschappij Universiteit Leiden en hoogleraar Gegevensbescherming in de Nederlandse rechtspraktijk Open Universiteit

 

De ‘Specialisatieopleiding Artificial Intelligence, Recht en Ethiek’ richt zich op iedereen die met AI bezig is of verwacht met AI in aanraking te komen en voor iedereen die interesse heeft in de juridische en ethische vragen die het oproept. Zoals advocaten, bedrijfsjuristen, compliance officers, overheidsjuristen (gemeenten, provincies, rijksoverheid etc.), leden rechterlijke macht, leden openbaar ministerie, medewerkers opsporingsdiensten (FIOD, politie etc), medewerkers overheid, toezichthouders. De Specialisatieopleiding staat ook open voor andere academici met interesse in de juridische en ethische kant van kunstmatige intelligentie.

Specialisatieniveau: doorgaans meer dan 3 jaar praktijkervaring in het betreffende vakgebied; voor deelname is een hoog kennisniveau aanwezig van het betreffende vakgebied.

De specialisatieopleiding is geaccrediteerd met 15 opleidingspunten van de NOvA (‘PO-punten’).

De specialisatieopleiding kent géén verplichte huiswerkopdrachten en/of examen. Hierdoor is de opleiding uitstekend te combineren met een drukke praktijk.

De specialisatieopleiding bestaat uit 5 bijeenkomsten van 4 uur (inclusief pauzes). Zie voor meer informatie de tab “programma”.
 

Bij deze specialisatieopleiding is deelnemen op afstand helaas niet mogelijk, en wordt er geen opname gemaakt.

De basisbijeenkomsten bestaan uit drie middagen, elk rond één van de thema's van de opleiding: AI, Recht en Ethiek. Aan de hand van concrete toepassingen, zonder dat technische voorkennis verondersteld wordt, leert u alles wat u moet weten over AI. 

We beginnen met een introductiecollege waarin u krijgt uitgelegd wat AI is en hoe een data scientist werkt. Vervolgens gaan we, vanuit meerdere disciplines, in op de juridische, ethische en maatschappelijke vraagstukken die het toepassen van AI oproept. Welke wet- en regelgeving is van toepassing, wat is relevante jurisprudentie? Welke toepassingen van AI zijn wenselijk en welke niet? Aan de hand van een aantal concrete casussen onderzoeken we de toepasbaarheid en toekomstbestendigheid van bestaande juridisch kaders en onze ethische waarden. Waar lopen personen die in de praktijk met AI bezig zijn of hierover adviseren tegenaan? Na afloop van de basisbijeenkomst heeft u een compleet en realistisch beeld ontwikkeld over AI!

Na de basisbijeenkomsten volgen 2 verdiepende bijeenkomsten:
- Regulering en AI (Verdieping, ontwikkelingen)

- AI en overheid

Regulering en AI (verdieping, ontwikkelingen)

In deze module gaan we dieper in op juridische ontwikkelingen rondom AI. Wat betekent de nieuwe AI Verordening voor de ontwikkeling en inzet van AI in organisaties? Hoe moeten bestaande juridische kaders uit verschillende disciplines toegepast worden op producten en diensten waarin AI gebruikt wordt, bijvoorbeeld betreffende intellectueel eigendom, strafrecht, aansprakelijkheid, consumentenrechten etc. In deze sessie sluiten we aan bij de meest recente ontwikkelingen in het recht en de interpretatie van het recht voor een wereld waarin steeds meer taken aan machines worden gedelegeerd. 

AI en overheid

Als de overheid AI gebruikt om belastingfraude op te sporen of om criminele activiteiten te signaleren, maar de gebruikte algoritmes zijn zo complex, dat niet meer valt te achterhalen hoe zij tot hun signalering zijn gekomen, mag de overheid dan in actie komen en potentiële fraudeurs en criminelen uit de systemen filteren en nader onderzoeken of zelfs vervolgen? Als de overheid de politie of het leger toestaat drones in te zetten om terroristen uit te schakelen en deze drone raakt een omstander, wie is dan verantwoordelijk voor de inzet van deze drone of voor de fout die de drone heeft gemaakt? Welke gegevens mag je van een persoon vastleggen? Zijn de privacyregels uit de AVG nog bij de tijd in een wereld van machine learning? Wat zijn identificeerbare persoonlijke data in het licht van de mogelijkheden van AI? Welke ethische kaders moet de overheid toepassen, welke normen en waarden zijn relevant? Als AI daadwerkelijk tot maatschappelijke verbeteringen leidt, zijn de juridische kaders dan wel het meest belangrijk?
Het zijn enkele voorbeelden van juridische vragen die het toepassen van AI voor overheidstaken kan oproepen. In de specialisatiemodule ‘AI en Overheid’ gaan we aan de slag met voorbeelden uit de praktijk over hoe de overheid en overheidsdiensten AI op dit moment inzetten en welke kaders daarin een rol spelen. Uitgangspunt is dat de overheid AI gebruikt op een manier dat publieke waarden en mensenrechten, zoals het verbod van discriminatie, privacy en autonomie, voorop staan en geborgd zijn. Wat zijn succesvolle toepassingen? Waar zijn grote uitvoerende overheidsorganisaties mee bezig? Hoe ziet de toekomst eruit en waar liggen kansen voor juristen? Het onderwijs is praktijkgericht en wordt verzorgd door topdeskundigen uit theorie en praktijk in dit vakgebied.

Universiteit Leiden