Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Classica maakt van Plato een pragmaticus

In het boek 'Wetten' van de Griekse filosoof Plato gebeuren allerlei dingen die radicaal afwijken van Plato’s eerdere filosofie. Promoverend classica Myrthe Bartels geeft hiervoor een unieke verklaring, en gaat daarmee in tegen de bestaande opvatting onder classici. Promotie op 10 juni.

Onbevredigend

Tot nu toe probeerden classici Wetten zo te interpreteren dat het toch consistent is met Plato’s vroegere werk. Voor promovenda Myrthe Bartels was dat onbevredigend. Bartels: ‘Vaak wordt gedaan alsof Wetten een variant is van zijn vroegere werk Staat, waarin de filosoof-koning wordt vervangen door wetten. Maar dan kloppen er allerlei dingen niet.’

 

 

 

Pragmatisch

Classica Myrthe Bartels over Plato: ‘Aan het eind van zijn leven werd hij een pragmaticus.’
Classica Myrthe Bartels over Plato: ‘Aan het eind van zijn leven werd hij een pragmaticus.’

Bartels’ verklaring is dat Plato in Wetten een andere morele norm aanneemt. Hij is ineens veel pragmatischer. Ging het in Staat nog om de Ideeën die alleen een filosoof-koning kon kennen, in Wetten is deugd iets wat je kunt trainen en dus voor iedereen bereikbaar is. Bartels: ‘Het gaat niet meer om één persoon die weet wat het goede is; mensen kunnen het nu met elkaar bespreken, om zo tot een goede inrichting van stad en leven te komen.’

Isocrates

De Ideeën lijken dus buitenspel gezet. Toch denkt Bartels niet dat Plato’s denken aan het eind van zijn leven radicaal veranderde. ‘Mijn theorie,’ aldus de classica, ‘luidt dat hij vooral meer aansluiting zocht bij andere filosofen uit zijn tijd. Bijvoorbeeld Isocrates, die ook een filosofenschool in Athene had en verkondigde dat je het goede kon bereiken door flink te oefenen. De kans is groot dat Plato zich heeft laten beïnvloeden en iets nieuws wilde uitproberen. Ook al wist hij dat dit zijn laatste tekst zou worden.’

Handelseditie

Het proefschrift van Myrthe Bartels zal verschijnen in een handelseditie.
Het proefschrift van Myrthe Bartels zal verschijnen in een handelseditie.

Bartels is de allereerste wetenschapper met deze interpretatie. Voordat ze in het najaar aan haar postdoc begint aan de University of Edinburgh (Schotland), zal ze haar proefschrift omwerken tot een handelseditie.
Omslag proefschrift

Promotie
Myrthe Bartels, 10 juni: Plato’s Pragmatic Project. A Reading of Plato’s Laws

( 6 juni 2014/ Coen van Beelen)

 

Lastig 

Wetten van Plato (ca. 427 – 347 v. Chr.) is in meerdere opzichten een problematische tekst. Het lange werk, dat Plato vlak voor zijn dood schreef, is een van de lastigste overgebleven Oudgriekse teksten, vol ellenlange zinnen en vreemde overgangen waaruit niet altijd duidelijk blijkt wat de filosoof bedoelde. Wat het echter nog moeilijker maakt, is dat de ideeën die in de  Wetten staan op veel punten afwijken van Plato’s vroegere werk.

Ideeënleer 

Wat het meest opvalt is het ontbreken van Plato’s eigen Ideeënleer. In vroeger werk, vooral in  Staat, wordt gesproken over de ‘Ideeën’, metafysische objecten van kennis. Die kennis is noodzakelijk voor het inrichten van een goede staat, waarin burgers een deugdzaam en gelukkig leven leiden. Daarom moet in  Staat ook de filosoof-koning, die kennis heeft van deze Ideeën, het voor het zeggen hebben. Maar in de  Wetten lijken de Ideeën ineens te zijn verdwenen, terwijl ze daarvoor juist zo’n belangrijke plaats innamen in het werk van de filosoof.