KNAW: Academische vrijheid moet in de wet én in de dagelijkse praktijk beter worden beschermd

rapport 21 oktober 2026

Op 14 oktober 2026 heeft de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) twee adviesrapporten aangeboden aan de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert.

v.l.n.r. Vasiliki Kosta, Peter Paul Verbeek, Rianne Letschert en Ineke Sluiter

Het eerste rapport, getiteld 'Vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers en binnen academische instellingen', is opgesteld door een KNAW-commissie onder voorzitterschap van Ineke Sluiter, een vooraanstaande professor aan de Universiteit Leiden. Het tweede rapport, getiteld 'Vrijheid verankerd in de wet: naar sterkere juridische waarborgen voor academische vrijheid', is opgesteld door een KNAW-commissie onder voorzitterschap van Andre Nollkaemper, een vooraanstaande professor aan de Universiteit van Amsterdam en voorzitter van de KNAW-commissie voor de Vrijheid van Wetenschapsbeoefening.

Vasiliki Kosta, universitair hoofddocent Europees recht aan de Universiteit Leiden en medeauteur van het tweede rapport over juridische waarborgen, presenteerde namens de KNAW-commissie die het rapport heeft opgesteld de bevindingen aan Rianne Letschert, de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Om de academische vrijheid beter te beschermen, doet het rapport drie onderling samenhangende aanbevelingen:

De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) moet scherper worden geformuleerd: het zou duidelijk moeten zijn wíe de academische vrijheid moet beschermen, op wie die precies van toepassing is, en onder welke voorwaarden beperkingen mogelijk zijn.
Academische vrijheid moet worden opgenomen in de Grondwet. Dat maakt academische vrijheid minder afhankelijk van wisselende politieke verhoudingen.
Wetgeving alleen is niet voldoende: de kennisinstellingen moeten de academische vrijheid ook in de dagelijkse praktijk beschermen. De KNAW stelt voor om een landelijke gedragscode academische vrijheid op te stellen, die de afzonderlijke instellingen voor zichzelf verder uitwerken.

Raadpleeg het rapport en/of de samenvatting.