Hoe werkt interdisciplinair onderwijs in de praktijk? Drie lessen voor docenten
interview beeld: Buro JP
Hoe werken studenten interdisciplinair samen? Om die vraag te beantwoorden, observeerde promovenda Luyao 85 bijeenkomsten van zeven studententeams. De eerste inzichten helpen docenten hun onderwijs te verbeteren. ‘Wat telt is niet het voorkomen van spanningen, maar hoe je daarmee omgaat.’
Als we Luyao opzoeken voor een interview, is haar promotieonderzoek aan de Universiteit Leiden in volle gang. Twee papers – een literatuuronderzoek en een casestudy over een interdisciplinair vak – heeft ze al achter de rug. Volgend jaar volgt een studie waarin docenten scenario’s voorgeschoteld krijgen. Vandaag vertelt Luyao over haar meest recente onderzoek: een kijkje in de keuken van studententeams.
Want hoe ziet dat er eigenlijk uit in de praktijk, inter- en transdisciplinaire samenwerking? Voor haar onderzoek verzamelde Luyao gegevens van zeven studententeams: twee van het Leiden University College, two twee van het Leiden Leadership Programme (een masterhonoursprogramma) en drie van het LDE Sustainability Honours Programme (een voormalig bachelorhonoursprogramma). Wat kunnen docenten hiervan leren?
Interdisciplinair of transdisciplinair?
- Multidisciplinair onderwijs: iets bestuderen vanuit meerdere disciplines, die elk op hun eigen manier bijdragen aan een beter begrip. Voorbeeld: gastdocenten die het thema van het vak uitdiepen vanuit hun eigen vakgebied.
- Interdisciplinair onderwijs: perspectieven van verschillende disciplines integreren. Voorbeeld: studenten van verschillende vakgebieden die hun uiteenlopende expertises inzetten om een oplossing te ontwerpen voor een vraagstuk.
- Transdisciplinair onderwijs: perspectieven van verschillende disciplines combineren met die van stakeholders. Voorbeeld: een interdisciplinair studententeam dat samen met een organisatie een vraagstuk aanpakt.
Waarom koos je voor dit PhD-onderwerp?
‘Toen ik in 2021 vanuit China naar Nederland kwam, was interdisciplinair onderwijs een hot topic, zowel bij het ICLON als binnen de hele universiteit. De coronapandemie liet zien hoe lastig het is om complexe problemen vanuit één discipline op te lossen. De universiteit zette interdisciplinaire projecten op, op allerlei terreinen. Het leek mij een uitgelezen kans om te onderzoeken hoe interdisciplinair onderwijs werkt en hoe het beter kan.’
Wat maakt jouw onderzoek naar studententeams bijzonder?
‘Ik heb niet alleen interviews afgenomen, maar ook observaties gedaan. Ik woonde als non-participant observer 85 bijeenkomsten van studenten bij – of die nu voor, tussen of na de colleges plaatsvonden, zelfs 's avonds en in het weekend.’ Luyao probeerde zo onopvallend mogelijk te zijn, ‘om de data niet te beïnvloeden.’
Van dichtbij meekijken bij studenten gedurende een lange periode is niet altijd makkelijk, vertelt Luyao. ‘Het kost veel tijd, en jouw aanwezigheid kan studenten een ongemakkelijk gevoel geven. Maar ik vind dat ze er goed mee zijn omgegaan. De studenten waren bereid om zowel hun sterke als hun zwakke kanten aan mij te laten zien. Dat waardeerde ik enorm. Hun openheid was ontzettend waardevol, want dat maakte de data authentieker.’
Wat zijn je voorlopige bevindingen?
‘Het is nog te vroeg voor definitieve conclusies, maar er tekenen zich een paar interessante patronen af. Wat opvalt is dat inter- en transdisciplinaire samenwerking geen lineair proces is. Het is niet zo dat studenten simpelweg een probleem definiëren, werk verdelen en daarna alles samenvoegen. Studenten boeken vooruitgang, lopen vast, keren terug naar eerdere vragen en gooien het roer om zodra nieuw bewijs opduikt.’
'De uitdaging is perspectieven samen te smeden tot één gedeeld inzicht'
‘Zo pakte één team hun project aanvankelijk aan door vlot taken te verdelen en vrij snel naar oplossingen te zoeken. Maar toen ze tegen problemen aanliepen en input van stakeholders kregen, begonnen ze een aantal aannames in twijfel te trekken. Hun beeld van het probleem verschoof geleidelijk, en daarmee ook hun idee van wat een passende oplossing zou kunnen zijn.’
‘Wat interdisciplinaire samenwerking bijzonder maakt, is dat het verder gaat dan het naast elkaar leggen van perspectieven. De uitdaging is om die perspectieven en losse brokjes kennis te smeden tot één gedeeld inzicht. Daarvoor moeten studenten blijven bespreken hoe hun ideeën in elkaar passen, zeker wanneer hun begrip van het probleem ook blijft verschuiven.’
Drie lessen voor docenten
Wil je als docent interdisciplinair of transdisciplinair onderwijs opzetten? Dan kunnen de volgende lessen van pas komen. Zie ook de Leiden University Guide to Transdisciplinary Education (2025) van LLInC en de Honours Academy.
1) Bied structuur en begeleiding
Werken aan een complex vraagstuk met mensen met uiteenlopende achtergronden loopt niet zomaar op rolletjes. Studenten hebben structuur nodig. Luyao: ‘Soms zag ik teams de weg kwijtraken. Bij één vak diende het Double Diamond-model als kapstok voor het project, en dat gaf studenten iets om op terug te vallen.’
Maar studenten hebben gedurende het hele project begeleiding nodig, niet alleen aan het begin. ‘Docenten moeten hun verwachtingen blijven uitspreken. Studenten moeten niet alleen begrijpen wat ze aan het doen zijn, maar ook waarom en hoe het eindproduct eruit moet zien.’
Luyao raadt aan om regelmatig bij teams in te checken. Zo kun je als docent tijdig bijsturen als studenten vastlopen, uiteenlopende visies hebben of moeite hebben hun ideeën te integreren. ‘Soms kan het nuttig zijn extra overleggen in te plannen, als er te weinig ruimte is binnen de reguliere lesuren.’
2) Integratie gaat niet vanzelf – dus help het op weg
Interdisciplinariteit is nooit een doel op zich: de lesmethode hangt af van het doel van je vak. Maar als je kiest voor inter- of transdisciplinair onderwijs, dan is de integratie van inzichten essentieel. De volgende tips kunnen daarbij helpen.
- Leg uit wat integratie inhoudt. Een diverse groep studenten garandeert niet dat er een interdisciplinair resultaat uit rolt. Leg studenten uit hoe ze hun inzichten echt kunnen combineren en waarom uitmaakt voor de leerdoelen van het vak.
- Feedback, feedback, feedback. Laat studenten elkaar regelmatig feedback geven. Zo leren ze door de ogen van andere disciplines te kijken. Doe zelf ook mee aan de feedbackrondes om verbanden tussen disciplines te helpen herkennen.
- Breng studenten fysiek bij elkaar. Lukt het teams niet om regelmatig af te spreken, zet ze dan aan het werk in de les. Face-to-face contact vergroot het vertrouwen en begrip tussen groepsleden, wat integratie van inzichten waarschijnlijker maakt.
3) Ook docenten moeten zich aanpassen
Inter- of transdisciplinair lesgeven kan best pittig zijn. Je wordt meer een ‘coach’ voor je studenten, en dat vraagt om andere vaardigheden. Ook moet je de balans bewaren tussen academische en praktische eisen. Als de verwachtingen van jou en die van stakeholders uiteenlopen, weten studenten niet waar ze aan toe zijn.
Onthoud dat het project een leerproces is voor jou, je studenten én je stakeholders. Daar heb je nieuwsgierigheid, empathie en geduld voor nodig. Luyao: ‘Docenten doen er goed aan duidelijke verwachtingen te scheppen, te blijven communiceren en een positieve houding aan te nemen tegenover alle betrokkenen.’
Groepswerk levert soms frictie op. Hoe kunnen studenten en docenten daarmee omgaan?
‘Interdisciplinaire samenwerking brengt een variëteit aan mensen en perspectieven bij elkaar. Het is normaal dat dit spanningen oplevert. Studenten kijken bijvoorbeeld verschillend naar eenzelfde situatie of hebben andere ideeën over de rolverdeling. Ook culturele achtergronden en communicatiestijlen spelen mee: sommige studenten spreken zich makkelijk uit, terwijl andere liever eerst luisteren of moeite hebben zich verstaanbaar te maken in een tweede taal.’
'Studenten moeten kunnen uiten hoe zij naar dingen kijken en wat ze nodig hebben'
‘Wat ook frustraties kan opleveren, is een gebrek aan interactie is tussen docenten en studenten. Docenten moeten duidelijk hun verwachtingen communiceren, weten waar studenten staan en ingrijpen wanneer ze de mist in gaan. Anderzijds moeten studenten kunnen uiten hoe zij naar dingen kijken en wat ze nodig hebben. Geen van beide partijen moet er zomaar van uitgaan dat ze op één lijn zitten.’
‘Interdisciplinaire samenwerking draait in de kern om het ontmoeten van andere perspectieven, andere soorten kennis en andere manieren van werken. Dat biedt juist kansen aan studenten om te leren en hun aannames te herzien. Maar daarvoor hebben ze een open en inclusieve omgeving nodig, waarin afwijkende geluiden echt gehoord worden. Wat telt is niet het voorkomen van spanningen, maar hoe je daarmee omgaat.’
Heb jij interesse in inter- en transdisciplinair onderwijs? Ga ermee aan de slag in de proeftuin van de Honours Academy of word lid van de Special Interest Group van het Leiden Learning & Innovation Centre.