Op zoek naar de stamboom van het Hoogland Oost-Koesjitisch: ‘Contact tussen talen bleek ontzettend belangrijk’
Promotie beeld: Nehir Aksel
Meer dan zeven miljoen mensen in het zuiden van Ethiopië spreken een Hoogland Oost-Koesjitische taal: Burji, Hadiyya, Kambaata, Sidaama of Gedeo. Ahmed Sosal zocht voor zijn promotieonderzoek uit hoe deze talen verwant zijn.
Het Oost-Koestjitisch bestaat uit meer dan dertig talen, waarvan wordt vermoed dat ze zijn voortgekomen uit één gemeenschappelijke vooroudertaal. Bewijs voor deze stelling ontbrak echter. Aan Sosal de taak om voor vijf van de talen die behoren tot de tak van het Hoogland Oost-Koesjitisch uit te zoeken hoe hun afstamming er heeft uitgezien.
Op zoek naar de stamboom
Sosal maakte voor zijn onderzoek gebruik van een vergelijkende database, waarin exact staat uitgeschreven hoe woorden klinken. ‘Tussen klinkers verzwakt een oorspronkelijke “b” na verloop van tijd tot een “w” en kan uiteindelijk verdwijnen; hetzelfde gebeurt met de “k”, die verandert in een “h” en vervolgens verdwijnt.. Soms wordt hetzelfde woord in drie verschillende talen op drie verschillende manieren uitgespraken. Dan weet je dat een taal de oude uitspraak heeft bewaard, terwijl die in een andere taal aan het afslijten is of zelfs is verdwenen.’
Door dergelijke veranderingen in kaart te brengen, kon Sosal een stamboom van de vijf talen reconstrueren, die een oudere hypothese bevestigt. ‘Het Burji heeft zich eerder afgescheiden, waarna de andere vier een aparte groep zijn gaan vormen. Niemand had echter nog geprobeerd om de gemeenschappelijke vooroudertaal te reconstrueren, terwijl die er wel is.’
Tussen de oertaal van het Oost-Koesjitisch en de vijf talen die Sosal onderzocht, bevindt zich namelijk het Hoogland Oost-Koesjitisch. Sosal: ‘De reconstructie hiervan is een van de belangrijkste bijdragen van dit onderzoek.’
Contact en erfelijkheid
Een ander belangrijk resultaat van zijn onderzoek is de invloed van taalcontact. ‘Dat is lang gezien als iets wat slechts af en toe voorkomt’, vertelt Sosal. ‘Ik toon aan dat het juist voortdurend gebeurt. Dat constante contact zorgt ervoor dat de regelmaat van klankveranderingen wordt verstoord, waardoor het belangrijk is om onderscheid te maken tussen klankveranderingen die optreden door contact en reguliere veranderingen die voorkomen door erfelijkheid.’
Met name het Burji is sterk beïnvloed door een taal als Oromo, al vertonen ook de twee andere zuidelijke talen, het Gedeo and Sidaama, hier duidelijk sporen van. Sosal: ‘Dat is geografisch relevant, omdat het laat zien welke contacten er destijds waren.’ Bovendien haalt het een andere hypothese onderuit. ‘Aanvankelijk dacht ik dat het Burji de conservatiefste taal was, omdat die het meest leek op de andere talen uit het Oost-Koestjitisch. Het leek logisch dat hierin de oertaal het best bewaard was gebleven. Door mijn onderzoek weten we nu dat die conservatieve elementen niet bewaard zijn gebleven in het Burji, maar erin zijn teruggekomen door contact met andere talen.’