Jan van Ruitenbeek ontvangt prijs voor zijn speurwerk naar eerlijke wetenschap
NATUURKUNDE
Leids natuurkundige Jan van Ruitenbeek is bekroond met een prestigieuze prijs van de PubPeer Foundation, als erkenning voor zijn grote bijdrage aan het bevorderen van wetenschappelijke integriteit.
‘In 2023 las ik een artikel van de onderzoeksgroep’, vertelt hoogleraar Experimentele Natuurkunde Jan van Ruitenbeek, ‘deze groep had veel publicaties in prestigieuze tijdschriften. Deze studie gepubliceerd in Nature Chemistry riep bij mij direct veel vragen op. Na intensieve studie concludeerden we dat hun onderzoeksresultaten niet konden kloppen.’
Van Ruitenbeek deed de eerste beoordeling samen met hoogleraar Latha Venkataraman. Zij maakten daarbij dankbaar gebruik van de expertise van Elisabeth Bik en Maarten van Kampen op het gebied van opsporing van fraude. Omdat in korte tijd meerdere fouten ontdekt werden in de publicaties van deze onderzoeksgroep, besloten Van Ruitenbeek, Venkataraman dat het nodig was om álle eerdere publicaties van deze groep te beoordelen. Een gigantische klus. Ze vonden zo veel aanwijzingen van fouten, dat ten minste zestig van deze publicaties nu als verdacht moeten worden beschouwd.
Online platform voor peer review
Om deze feiten wereldkundig te maken, schreef Van Ruitenbeek meerdere bijdragen op PubPeer, een website waar wetenschappers elkaars gepubliceerde werk kritisch kunnen bespreken. Voor één van deze bijdragen ontvangt hij nu deze internationale prijs – uitgereikt met steun van de Einstein Foundation Award – van 1000 dollar.
Pubpeer biedt een eenvoudige manier om commentaar toe te voegen aan gepubliceerde wetenschappelijke artikelen, iets wat voorheen niet mogelijk was.
Waarom steekt een wetenschapper als jij hier zoveel tijd in?
‘Ik werk natuurlijk liever aan mijn eigen onderzoek,’ zegt Van Ruitenbeek, ‘maar ik vind ook dat ik misstanden zoals deze niet kan laten passeren. Fouten - of zelfs frauduleus onderzoek – kunnen namelijk grote gevolgen hebben. Andere wetenschappers proberen zulke resultaten na te doen, wat mislukt. Daarmee wordt veel tijd, geld en energie verspild. Met ons onderzoek probeerden we deze negatieve effecten te voorkomen.’
De bevindingen van dit onderzoek hebben de universiteit in staat gesteld om, met oog voor voortdurende kwaliteitsverbetering en wetenschappelijke integriteit, passende maatregelen te treffen met betrekking tot deze onderzoeksgroep.
Publicatie van Latha Venkataraman & Jan van Ruitenbeek in Nature Chemistry
Questioning claims of monitoring the Michael addition reaction at the single-molecule level
https://doi.org/10.1038/s41557-024-01631-9
Accepted: 13 August 2024