Kinderen als onderzoekers: ham of vruchtenhagel?
Onderzoekend leren op de basisschool beeld: Stefanie Uit den Boogaard
De 11de editie van het Wetenschapscongres junior bracht 209 basisschoolleerlingen samen met hun leerkrachten en begeleiders naar de Universiteit Leiden. Het afgelopen jaar hebben deze kinderen uit groep 5 tot en met 8 hard gewerkt aan hun werkstukken. Hiervoor hebben ze een eigen onderzoek bedacht, uitgevoerd en beschreven. Op het congres hoorden zij welke werkstukken werden beloond met een prijs.
20.000 straten
Hoogleraar neuropsychologie Ineke van der Ham verzorgde de opening met een kindercollege over hoe navigeren eigenlijk in ons brein werkt. Want hoe vinden we eigenlijk de weg? Kunnen we hier ook beter in worden? En wat is er eigenlijk aan de hand als dit toch niet zo goed lukt?
De weg vinden doen wij met onze hippocampus, een hoefijzervormige structuur gelegen in het midden van onze hersenen. En dit onderdeel van je hersenen kan je trainen. ‘Net zoals je spieren groeien als je gesport hebt,’ vertelde Van der Ham. Dit ontdekten Britse wetenschappers namelijk in de hersenen van taxichauffeurs uit Londen. Deze taxichauffeurs moeten alle straten van Londen uit hun hoofd kennen – meer dan 20.000! – maar daar houden ze dan wel een vergrote hippocampus aan over.
Tegelijkertijd zijn er mensen die met moeite de weg naar de supermarkt vinden, zelfs als ze daar al 30 jaar wonen. Dit soort mensen, bij wie het navigeren wat lastiger gaat, hebben last van ‘atopia’. De mensen die aan atopia lijden, kunnen geen plattegrond van hun omgeving vormen in hun hoofd. Iets wat mensen zonder atopia wél kunnen. ‘En wat nou als ze veel oefenen?’ vroeg een leerling aan het eind van het college. ‘Het gekke antwoord is nee,’ reageerde Van der Ham, ‘zelfs dan lukt het ze meestal niet.’
Middeleeuwse hulpmiddelen
Ook deze editie werd de kennis van de leerlingen op de proef gesteld tijdens de wetenschapsquiz. Deze begon met de testvraag of wetenschap alleen voor volwassenen is. Na unaniem het juiste antwoord gegeven te hebben (‘Niet waar!’), braken de leerlingen meteen uit in leergierig gediscussieer. Het wetenschapscongres had in ieder geval het juiste publiek gevonden.
Hoe meer vragen er waren behandeld, hoe kleiner het aantal kanshebbers werd, hoe hoger de spanning onder de leerlingen hoorbaar steeg. Na de vraag of ze in de middeleeuwen ook al hulpmiddelen hadden voor mensen met een beperking, steeg de spanning tot een nieuwe hoogte: opeens bleven er nog maar vier kinderen over. Zulke middelen bleken ze toen al wel te hebben.
Uiteindelijk, een paar meeslepende vragen verder, won Timo de quiz. Hij wist als enige dat een bacterie groter was dan een virus. Een opmerkelijk einde van de quiz, die in voorgaande jaren altijd besloten moest worden met een benaderingsvraag. De vragen bleken achteraf toch moeilijker dan gedacht.
Twee weken zonder suikers
Na de wetenschapsquiz was het tijd voor het grote moment van de dag: de prijsuitreiking voor de werkstukken van de leerlingen. De verscheidenheid van de in totaal 133 werkstukken stelde de jury voor moeilijke keuzes: de onderwerpen varieerden van of je voor een toets beter een boterham met ham óf met vruchtenhagel kon eten tot wat voor gevoelens mensen krijgen bij een schilderij.
Het hielp dan ook dat leerlingen op verschillende categorieën konden uitblinken. De eerste categorie, originaliteit, werd gewonnen door Thijmen. Hij had onderzocht op welke partijen er in zijn straat werd gestemd. Hiervoor had hij een eigen stembus en stembriefjes gemaakt. Meest bruikbaar bleek het onderzoek van Timo & Hidde te zijn, die concludeerden dat leerkrachten leerlingen beter positief dan negatief kunnen toespreken voor het begin van een toets. En dat Wietze voor zijn onderzoek twee weken zonder toegevoegde suikers heeft geleefd, leverde hem de prijs voor ‘doorzettingsvermogen’ op.
Daarnaast vielen er prijzen te winnen in de categorieën ‘opmerkzaamheid’, ‘onderzoeksopzet’ en de ‘schrijfprijs’. Deze laatste werd gewonnen door Alberto, die zijn onderzoek naar kinderemigratie met een mooie en fijn leesbare stijl heeft neergepend. De prijs voor het ‘beste werkstuk’, de laatste categorie, ging naar Imane. In haar onderzoek naar het bewustzijn en de impact van het bestellen via websites zoals Temu, Shein en AliExpress, kwamen namelijk alle stappen van de onderzoekscyclus duidelijk terug.
Sterke begeleiding
Aan het eind werden de leerkrachten ook nog in het zonnetje gezet. Ze mochten naar voren komen, waarbij de leerlingen de naam van hun favoriete docent begonnen te scanderen. ‘De werkstukken zijn vaak een intensief project en vereisen ook een hele sterke begeleiding,’ vertelde de jury, waarna de leerlingen hun begeleiders nog eens eerden met een luid applaus.
Vervolgens werd bekend gemaakt wie de wisselbeker voor de beste school mee naar huis zou nemen. Dit jaar was dat het Kindcentrum Max Havelaar uit Delft voor hun creativiteit, het zorgvuldig volgen van de onderzoekscyclus en het gebruik van verschillende perspectieven. ‘Zeker knap voor een school die voor het eerst mee deed,’ aldus de jury.