Kattenoogeffect, een platina-ongeluk en eiwitten als een sterrenstelsel: drie winnaars delen de Physics Image Award
PHYSICS
De gloed van een honderd jaar oud keramisch glazuur, de punt van een microscoop bedekt met platina en een netwerk van eiwitten dat op een sterrenstelsel lijkt. Deze drie bijzondere beelden wonnen de Physics Image Award 2026 van de Universiteit Leiden.
Deze jaarlijkse wedstrijd nodigt de natuurkundigen uit om de meest opvallende beelden gemaakt tijdens hun onderzoek in te sturen. Dit jaar kon de jury geen keuze maken voor één favoriet. Nadat alle jurycijfers waren opgeteld, bleek dat er drie winnaars waren.
Tijdens de prijsuitreiking koos het publiek de winnaar van de publieksprijs. Deze foto krijgt een plek op de Physics Wall of Fame.
Jury onder de indruk van de verhalen achter de beelden
De winnende foto's laten zien dat natuurkunde veel meer is dan cijfers en formules. De onderzoekers maken ingewikkelde onderwerpen, zoals nanostructuren, netwerken van eiwitten en optische effecten, zichtbaar in kleurrijke beelden. Ook laten ze zien dat wetenschappelijk onderzoek soms onverwacht mooie resultaten oplevert, zelfs als een experiment niet verloopt zoals gepland.
Platina-ongeluk
De eerste winnende foto toont de punt van een microscoop die is bedekt met een laagje platina. Het oorspronkelijke doel was om een stevig, elektrisch geleidend oppervlak te maken. Maar tijdens het verhitten vormde het platina kleine eilandjes. Hoewel het experiment niet het gewenste resultaat opleverde, ontstond er wel een opvallend patroon.
De jury was gecharmeerd van de bijzondere textuur. Een jurylid omschreef het als: ‘Zo hadden de piramides van Egypte eruit moeten zien!’ Een ander prees het beeld als een voorbeeld van hoe ‘mislukte experimenten schoonheid kunnen voortbrengen’. Volgens de jury draait natuurkundig onderzoek vaak om leren van onverwachte uitkomsten en stap voor stap vooruitkomen. De felgele kleur maakte de foto extra bijzonder.
Eiwitten die lijken op een sterrenstelsel
Op tweede winnende foto zie je een blauwgroen netwerk van fibrine, dat een belangrijke rol speelt bij wondgenezing. De oranje druppeltjes zijn geconcentreerde groepjes eiwitten die zich hebben afgescheiden van de rest van de oplossing.
De foto maakte direct indruk op de jury door zijn artistieke uitstraling. Sommigen vergeleken het beeld met een sterrenstelsel: ‘Een indrukwekkend beeld op de schaal van eiwitten, dat een heel universum aan structuren laat zien.’ Tegelijkertijd maakt de foto belangrijke natuurkundige processen zichtbaar, zoals zelforganisatie en fasescheiding. Daarmee laat het beeld zien hoe nauw natuurkunde en biologie met elkaar verbonden zijn.
Het kattenoogeffect
De derde winnaar, Tessa van der Ent, onderzocht een bijzonder glazuur dat ruim honderd jaar geleden werd gebruikt op Delfts aardewerk.
Afhankelijk van de belichting en de kijkhoek verschijnen kleurrijke ringen rond de lichtreflectie. Wetenschappers denken dat dit effect wordt veroorzaakt door zilveren nanodeeltjes in het glazuur, al is de volledige verklaring nog niet bekend.
De jury prees zowel het wetenschappelijke mysterie als de artistieke kwaliteit van de foto. Het beeld werd omschreven als ‘betoverend’, ‘hypnotiserend’ en prachtig symmetrisch. Een van de juryleden merkte zelfs op dat het patroon ‘een prachtig ontwerp zou zijn voor het nieuwe gebouw’.
De Physics Image Award laat zien dat wetenschappelijk onderzoek soms beelden oplevert die verwondering wekken en onderzoekers inspireren. Met deze prijs vieren we onverwachte inkijkjes in verschijnselen die normaal gesproken onzichtbaar zijn voor het menselijk oog.