Vier jaar oorlog in Oekraïne: dit kan Europa leren van het slagveld
Analyse beeld: Arash Nikkhah
De oorlog in Oekraïne duurt nu vier jaar en de wijze van oorlogvoeren verandert razendsnel. Drones, digitale afweer en geïmproviseerde oplossingen bepalen het slagveld. Nederlandse en Oekraïense experts duidden op een symposium de situatie aan het front. Wat zijn volgens hen de lessen?
Les 1: nu investeren redt levens
‘De oorlog haalt lang niet meer elke dag de krantenkoppen in Europa’, signaleerde de Oekraïense ambassadeur Andriy Kostin bezorgd. In een vlammend betoog in de grote collegezaal van Universiteitscampus Spui stelde hij: ‘Oekraïne verdedigt ook de rest van Europa tegen Rusland. Nu investeren betekent veel levens en middelen redden in de toekomst. Poetin zal alleen maar concessies doen als onze gezamenlijke kracht groter is.’ Op 24 februari, precies vier jaar na de Russische inval, blikten de Oekraïense ambassadeur en vele andere sprekers terug en vooruit.
In zijn eerste publieke optreden als staatssecretaris van Defensie stelde ook Derk Boswijk dat de Europese landen nog te lang dralen: ‘Er is snel meer steun nodig. Oekraïne hoeft ons niet daarvoor te bedanken. Wij moeten Oekraïne bedanken dat zij Europa verdedigen.’
Les 2: strengere sancties nodig
Diverse sprekers, onder wie Julia Soldatiuk-Westerveld van het Clingendael Institute, pleitten voor strengere economische sancties om Rusland harder te raken. Ook is er een strengere controle nodig op westerse bedrijven die technologie leveren waarmee Rusland wapens produceert.
-
De Oekraïense ambasseur Andriy Kostin. -
De nieuwe staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk. -
Lesia Orobets en Julia Soldatiuk-Westerveld. -
Frans Osinga, hoogleraar War Studies. -
De zaal zat vol met een mix van studenten, onderzoekers, militairen en andere belangstellenden. Aan het eind van het symposium kon het publiek vragen stellen. -
Het panel van experts.
Les 3: Onderschat Rusland niet, maar overschat het ook niet
Frans Osinga, Leids hoogleraar War Studies, duidde de situatie aan het front, toen en nu. ‘Veel experts dachten vier jaar geleden dat Kiev binnen een paar dagen wel zou vallen. Bijna niemand had gedacht dat ook de Russische verliezen, nu geschat op 325.000 militairen, zo groot zouden zijn. We moeten ze niet onderschatten, maar ook niet overschatten.’ Ter vergelijking: Oekraïne verloor ongeveer 140.000 militairen en 15.000 burgers. Inmiddels heeft Rusland bijna een vijfde van het Oekraïens grondgebied bezet en dat is net zoveel als de situatie in maart 2022, aldus Osinga.
Les 4: wees flexibel
Het aanpassingsvermogen van de Oekraïners is opmerkelijk, aldus Jacob Parakilas van de onderzoeksorganisatie RAND Europe. ‘Zij kunnen nu omgaan met zowel Russische als Europese en Amerikaanse defensietechnologie. We moeten van hen leren.’ De technologie van drones en de digitale manieren om ze af te weren verandert enorm snel, merkte Soldatiuk-Westerveld op. ‘Maak drones die later ook weer snel aangepast kunnen worden.’
Les 5: toon leiderschap
Op het symposium was er ook veel aandacht voor de rampzalige humanitaire situatie en wat voor leiderschap er nodig is. Rusland bombardeerde al ruim 5700 keer de elektriciteitsvoorzieningen en miljoenen Oekraïners zitten in de strenge winter in de kou en zonder betrouwbare voorzieningen als stromend water. Sommige experts hamerden erop de bevroren Russische tegoeden te gebruiken voor de wederopbouw van Oekraïne. Kostin merkte op dat veel landen dat nog een stap te ver vinden: ‘We hebben meer moed en leiderschap nodig in Europa.’
Les 6: wees creatief
Een aantal non-profitorganisaties wacht al lang niet meer op de politiek. Dat demonstreert het Nederlandse initiatief Protect Ukraine. Oprichter Godfried van Lanschot somde op hoe zijn organisatie met dank aan donateurs op vele manieren de Oekraïners steunt. Zoals met evacuatierobots, medische training voor soldaten, dronereparatiekits, ambulances, traumaverwerking én vele visnetten om straten te beschermen tegen drones. Ook andere sprekers benadrukten het belang van creatieve oplossingen zoals neppantservoertuigen om drones te misleiden. Of succesvol lobbyen met Elon Musk waardoor hij zijn internetdienst Starlink voor de Russen uitschakelde.
Les 7: leer van de praktijk
Lesia Orobets van de ngo Price of Freedom wees op het gevaar van de Russische ballistische rakketten die binnen een paar minuten ook Europese steden kunnen raken. ‘Kom naar Oekraïne en leer van onze aanpak. De Olympische Spelen win je ook niet door er alleen naar te kijken. Help ons luchtruim te beschermen en bescherm ook die van jezelf beter.’ Ook zij refereerde aan de verminderde media-aandacht: ‘De oorlog mag dan minder vaak de voorpagina halen, de lessen ervan worden alleen maar urgenter voor Europa.’
Het symposium werd georganiseerd door de Universiteit Leiden in samenwerking met de Koninklijke Vereniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap en RAND Europe ter markering van vier jaar oorlog in Oekraïne. Organisator Ernst Dijxhoorn: ‘Ik hoop dat we volgend jaar het symposium niet meer onder dezelfde omstandigheden hoeven te organiseren.’