Universiteit Leiden

nl en

Habsburgs onderonsje om zeerovers van Engelse Noordkaap-expeditie te veroordelen

Richard Chancellor, de Engelse Willem Barentsz, ontdekte tijdens de eerste Engelse expeditie de Noordkaap. Maar het schip Edward Bonaventura ‘werd bij terugkomst in 1554 door Vlamingen beroofd’. Historicus Louis Sicking en jurist Remco van Rhee ontdekten de details over deze beroving in Brusselse archieven.

In 1553 – ruim veertig jaar voor de expeditie van Barentz die op Nova Zembla zou stranden – vertrok de Edward Bonaventure vanuit Engeland met twee andere schepen om een noordelijke doorgang naar Azië te zoeken. Het schip bereikte de Witte Zee en Chancellor reisde per arrenslee naar Moskou waar hij tsaar Ivan de Verschrikkelijke ontmoette. In 1554 keerde het schip terug naar Engeland, maar het werd beroofd door Vlamingen. Dat is althans het verhaal zoals het door de Engelse schrijver Richard Hakluyt (1553-1616) is overgeleverd. Maar dit verhaal krijgt nu een waardig vervolg met de ontdekking van historici Louis Sicking (Universiteit Leiden en VU Amsterdam) en Remco van Rhee (Universiteit Maastricht). Zij vonden een interessant dossier in het archief van de Grote Raad van Mechelen, het hoogste gerechtshof van de Nederlanden in de zestiende eeuw.

De route van de expeditie van de Edward Bonaventure, waarbij Richard Chancellor de Noordkaap ontdekte.
De route van de expeditie van de Edward Bonaventure, waarbij Richard Chancellor de Noordkaap ontdekte.

Noordkaap

Deze eerste Engelse expeditie resulteerde onder andere in de ontdekking van de Noordkaap en in rechtstreekse Engels-Russische handels- en diplomatieke betrekkingen. In 1554 keerde Chancellor terug naar Engeland met een brief van de tsaar aan het Engelse staatshoofd. Dat was Mary Tudor, die die tussen 1554 en 1558 getrouwd was met Filips van Habsburg (de latere Filips II van Spanje). Behalve de mededeling van Hakluyt dat het schip ‘op de terugweg werd beroofd door Vlamingen’ was tot nu toe niet veel bekend over de terugkeer van de Bonaventure.

Habsburgs familie-onderonsje

Sicking en Van Rhee vonden het procesdossier terug van een rechtszaak die in eerste instantie gediend heeft voor de Admiraliteit in het Zeeuwse Veere en vervolgens in hoger beroep bij de Grote Raad van Mechelen. Daaruit bleek allereerst dat het Zeeuwse vissers waren die het schip hadden overvallen, geen Vlamingen. Uit de documenten kwam bovendien naar voren dat Filip van Habsburg druk uitoefende op de landsheer van de Nederlanden om de Zeeuwse vissers te laten veroordelen door de Admiraliteit. De landsheer was op dat moment keizer Karel V: Filip's vader en voorganger. Ook op zijn tante Maria van Hongarije, regentes van de Nederlanden en de zus van de keizer, oefende Filip van Habsburg druk uit. Die druk werd ingegeven door de belanghebbenden in het schip: Sebastian Cabot, de zoon van John Cabot die in 1497 Amerika bereikte, Richard Chancellor, kapitein van de Bonaventure en loods van de expeditie, en Stephen Borough die de ‘Noordkaap’ zijn naam gaf. Belangrijke mannen.

Rechtsinstellingen geen marionetten

Het dossier vermeldt ook allerlei details over de aard van de lading van de Bonaventure en de gewelddadige ontmoeting met Zeeuwse vissers. 'Bijvoorbeeld dat de astrolabe, een instrument dat nodig is voor de navigatie, van Chancellor gestolen werd,’ zegt Sicking. Maar de informatie over de bemoeienis van Filip van Habsburg sprong het meest in het oog. ‘Ons onderzoek legt de politieke druk op de rechtsgang bloot – in feite was het een Habsburgs familie-onderonsje. Maar het laat tegelijkertijd zien dat de rechtsinstellingen zich niet simpelweg gedroegen als marionetten van de vorst.'

Louis Sicking en Remco van Rhee presenteren hun vondst tijdens het congres 'Maritime Conflict Management in the Atlantic, North Sea and Baltic' dat plaatsvindt op 24 en 25 mei 2019, in Amsterdam en Leiden.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie