Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Nederlands English

Evolutie piekt op tropische berg Borneo

Wetenschappers waaronder Leidse biologen ontdekten op de berg Gunung Kinabalu op Borneo 160 nog onbekende soorten planten en dieren. Een deel daarvan blijkt relatief jong. De vondsten van deze expeditie van Naturalis Biodiversity Center zijn op 12 augustus in Nature gepubliceerd.

Biologen op expeditie op de berg Kinabalu
Biologen op expeditie op de berg Kinabalu

Nieuwe soorten bloedzuigers, kevers en begonia’s

De ruim 4.000 meter hoge berg Gunung Kinabalu herbergt honderden unieke soorten, endemen genoemd. Voor zover bekend komen ze alleen in dit gebied voor. De biologen Vincent Merckx en Menno Schilthuizen, verbonden aan Naturalis en de Universiteit Leiden, onderzochten met 45 andere experts de endemen die ze ontdekten tijdens de Nederlands-Maleisische expeditie op Gunung Kinabalu. Dat zijn onder andere nieuwe soorten kevers, bloedzuigers en begonia’s.

 

 

 

Soorten zijn jonger dan de berg

De bloedzuiger Tritetrabdella kinabaluensis is een nieuw ontdekte soort. Foto: H. Kappes
De bloedzuiger Tritetrabdella kinabaluensis is een nieuw ontdekte soort. Foto: H. Kappes

Het team verzamelde tienduizenden planten, dieren en paddenstoelen waaronder varens, mossen, orchideeën, slakken, wormen, insecten, spinnen en kikkers. Aan de hand van DNA achterhaalden ze van welke soorten die endemen afstammen. De onderzoekers tonen aan dat de meeste soorten gemiddeld tussen de 1 en 1,5 miljoen jaar oud zijn. Dat is vele malen jonger dan het gesteente van de berg dat circa 6 miljoen jaar geleden stolde. 

 

Aangepast aan koudere omstandigheden

De Euphaea basalis is een waterjuffer die uitsluitend leeft langs enkele stroompjes op de berg. Foto: Jan van Tol
De Euphaea basalis is een waterjuffer die uitsluitend leeft langs enkele stroompjes op de berg. Foto: Jan van Tol

Tevens tonen de wetenschappers aan dat een deel van de unieke soorten immigranten zijn uit ver afgelegen gebieden zoals de Himalaya of China, die al aangepast zijn aan de koelere leefomgeving. De andere endemische soorten stammen af van de lokale soorten die voorkomen aan de voet van de berg en die zich gaandeweg aan de koudere omstandigheden hebben aangepast. Een aantal soorten, zoals een nieuw ontdekte springspin, blijkt zelfs ‘slechts’ 100.000 jaar oud. Dat is heel jong voor evolutionaire begrippen.

 

Berg is broedplaats van evolutie

De berg Gunung Kinabalu. Foto: J. Kong/Sabah Parks.
De berg Gunung Kinabalu. Foto: J. Kong/Sabah Parks.

De resultaten van dit onderzoek laten zien dat de berg een broedplaats is van evolutie. ‘Er werd wel gedacht dat tropische bergen ook plekken zijn waar heel oude soorten overleven, maar ons onderzoek laat zien dat het vooral om jonge soorten gaat,’ zegt Schilthuizen. Nieuwe soorten ontstaan op de top van de berg, en stammen vaak af van soorten die al in dergelijke omstandigheden leefden.

‘Deze kennis is belangrijk voor de bescherming van de endemische soorten. Je kunt daar immers aan zien in hoeverre soorten beperkt zijn in hun mogelijkheden om met klimaatverandering mee te evolueren, en daardoor dus voorspellingen doen voor de toekomst.’

(13 augustus 2015 - Naturalis Biodiversity Centre)

Zie ook