Onderzoeksproject

Geo-Poetic Analysis of Pre-Islamic Arabia (GeoPo)

Hoe kan pre-islamitische poëzie worden gebruikt als bron om de geschiedenis van Centraal-Arabië aan de vooravond van de islam te reconstrueren?

Looptijd: 2026 - 2031
Contact: Peter Webb
Financiering: ERC Consolidator Grant

Peter Webb in gesprek over pre-islamitische poëzie en lokale geografie met Khuwaytim Yasir al-Fahmi in Yalamlam, Saoedi-Arabië.

Al decennialang proberen onderzoekers beter te begrijpen in welke sociale en politieke context de islam rond 600 na Chr. ontstond in Centraal-Arabië. Toch blijven veel aspecten van deze samenleving moeilijk te reconstrueren. De beschikbare historische bronnen bieden slechts fragmentarisch inzicht en laten grote hiaten in onze kennis achter. Tegelijkertijd bestaat er een omvangrijk en rijk corpus dat juist veel details bevat over stammen, sociale structuren, geloofsvoorstellingen, territoria en handelsnetwerken: de pre-islamitische poëzie die tussen ca. 525 en 625 na Chr. in Centraal-Arabië werd gecomponeerd. Dit materiaal is lange tijd onderbenut gebleven, vooral door twijfels over de authenticiteit ervan en door de uitdaging om poëtische beschrijvingen te verbinden met het fysieke landschap.

Het project Geo-Poetic Analysis of Pre-Islamic Arabia (GeoPo), onder leiding van Peter Webb, introduceert een vernieuwende aanpak om de historische waarde en betrouwbaarheid van deze poëzie inzichtelijk te maken. Met steun van een ERC Consolidator Grant en in samenwerking met de Heritage Commission van het Saoedische Ministerie van Cultuur laat GeoPo zien hoe Arabische poëzie ons begrip van Centraal-Arabië in de Late Oudheid fundamenteel kan verdiepen.

De vallei van Ihlil: stamgebied van de Hudhayl en in de pre-islamitische periode het toneel van conflicten met de Fahm.

GeoPo bouwt voort op een zeer succesvol proefproject met veldonderzoek ten zuiden van Mekka, dat dr. Webb in 2024 uitvoerde in samenwerking met de Heritage Commission. Door middel van uitgebreide interviews met lokale gemeenschappen werden 120 locaties geïdentificeerd die in pre-islamitische poëzie worden genoemd. Dit leverde geheel nieuwe inzichten op in de geschiedenis van drie stamgroepen. Dankzij de ERC-financiering en de logistieke ondersteuning van de Heritage Commission kan dit onderzoek nu over een periode van vijf jaar worden voortgezet, met als doel het ruimtelijke, sociale en culturele landschap van Centraal-Arabië in de pre-islamitische periode op grote schaal te reconstrueren.

Door filologisch onderzoek te combineren met etnografie, epigrafie en geografische analyse werkt het GeoPo-team intensief samen met lokale informanten en dragers van tribale kennis. Hun inzichten, samen met uitgebreide veldbezoeken en de documentatie van nieuwe pre-Islamitische en proto-Arabische inscripties, stellen de onderzoekers van GeoPo in staat om meer dan 2.700 plaatsnamen uit vroege dichterlijke en prozabronnen te verifiëren en in kaart te brengen. Zo wordt een voorheen abstract literair corpus omgevormd tot een nauwkeurig archief van het Centraal-Arabische leven aan de vooravond van de islam.

Grensbergpas tussen Fahm en Bajilah, route van een beroemde pre-islamitische rooftocht van Taʿabbata Sharran.

Naast de samenwerking met de Heritage Commission om de routes en kerngebieden van pre-islamitische dichters te reconstrueren, ontwikkelt GeoPo een vernieuwende methode waarin filologische analyse van poëzie wordt gekoppeld aan geografische gegevens uit etnografisch veldonderzoek. Deze ‘geo-poëtische’ benadering stelt het team in staat de betrouwbaarheid van het corpus te toetsen en te bevestigen, de eerste empirisch onderbouwde kaart te reconstrueren van stammen, gebieden en routes in pre-islamitisch Arabië, en systematische methoden te ontwikkelen om de unieke historische informatie uit de poëzie te ontsluiten.