Proefschrift

Anatomie van de EU-belastenlijst: een casestudy over het externe belastingbeleid van de EU

Op 8 mei 2026 verdedigde Federica Casano het proefschrift 'Anatomie van de EU-belastenlijst: een casestudy over het externe belastingbeleid van de EU'. Het promotieonderzoek is begeleid door Jan van de Streek.

Auteur

Federica Casano

Datum

08 mei 2026

Links

Anatomie van de EU-belastenlijst: een casestudy over het externe belastingbeleid van de EU

Sinds 2017 maakt de Europese Unie publiek bekend welke niet-EU-landen volgens hen schadelijke vennootschapsbelastingstelsels hebben, en zet ze op een zogenaamde 'zwarte lijst' als ze geen hervormingen doorvoeren. Hoewel dit wordt gepresenteerd als een neutraal en samenwerkend instrument om belastingontwijking tegen te gaan, is deze lijst uitgegroeid tot een van de meest controversiële instrumenten van de EU, omdat ze de regelgevende macht van de EU buiten haar eigen grenzen uitbreidt.
Deze scriptie is de eerste uitgebreide studie over hoe de EU-belastinglijst in de praktijk werkt. Op basis van interviews, documentanalyse en negentien landen-casusstudies onderzoekt het waarom de lijst is gemaakt, hoe hij functioneert en hoe de doelgerichte landen reageren—met een balans tussen perspectieven en echte ervaringen van zowel de EU als ontwikkelingslanden.De studie toont aan dat de belastinglijst van de EU meer het resultaat is van politieke compromissen dan van een samenhangend beleid, gevormd door concurrerende machtsstrijd binnen Europa.
Hoewel het helpt om de wereldwijde agenda rond belastingontwijking door bedrijven op peil te houden, laten technische beperkingen belangrijke vormen van belastingontwijking door bedrijven onbesproken. De beslissingen over wie op de lijst komt, worden onvermijdelijk beïnvloed door geopolitieke overwegingen; dit creëert dubbelstandaarden en ondermijnt de geloofwaardigheid, die al verzwakt is door het uitsluiten van EU-lidstaten met agressieve belastingpraktijken van de lijst.
Uiteindelijk dient de lijst steeds meer als een drukmiddel. De effecten zijn sterk voelbaar in ontwikkelingslanden, van wie velen worden verplicht om snelle hervormingen door te voeren waar zij nauwelijks bij hebben kunnen meedenken. Geconfronteerd met strakke deadlines, geven regeringen vaak prioriteit aan snelle, kortetermijnmaatregelen boven duurzame veranderingen op lange termijn.
Het proefschrift werpt licht op wie profiteert en wie de kosten draagt wanneer machtige actoren wereldwijde belastingregels opstellen en opleggen. Het daagt de dominante verhalen over 'goed belastingbeheer' uit door blijvende machtsongelijkheden tussen het Wereldnoorden en het Wereldzuiden bloot te leggen, de legitimiteit van het opleggen van EU-normen zonder rekening te houden met de sociaal-economische context van jurisdicties te evalueren, en de zelf-legitimiserende retoriek van de EU over eerlijkheid in vraag te stellen. De studie ontwikkelt ook een nieuw kader om te begrijpen hoe landen zich onder druk gedragen en biedt beleidsaanbevelingen voor een technisch robuustere, coherente en eerlijkere EU-aanpak.