Proefschrift
The dashboard made me do it? : The complex reality of factors shaping teachers' use of real-time student data visualised on dashboards in primary education
Digitale leermiddelen geven leraren via dashboards inzicht in de voortgang van leerlingen. Toch is niet vanzelfsprekend hoe leraren deze informatie benutten in hun onderwijs. Manel van Kessel onderzocht welke factoren het gebruik van deze dashboards in het primair onderwijs beïnvloeden.
- Auteur
- Manel van Kessel
- Datum
- 30 september 2026
- Links
- Fulltext in Leiden University Scholarly Publications
Dit proefschrift onderzoekt de factoren die bepalend zijn voor het gebruik door leerkrachten in het basisonderwijs van realtime leerlinggegevens die op leerkrachten-dashboards worden weergegeven. Aan de hand van een multi-methodologische aanpak, bestaande uit klasobservaties, een systematische literatuurstudie, kwalitatieve interviews, grootschalige kwantitatieve modellering en de ontwikkeling van meetinstrumenten, is in vijf onderzoeken onderzocht hoe dashboardinformatie wordt vertaald naar pedagogisch handelen en welke factoren, gerelateerd aan de leerkracht en de context, dit proces ondersteunen.
Uit de bevindingen blijkt dat de beschikbaarheid van een dashboard op zich niet leidt tot zinvol gebruik. Het gebruik door leerkrachten wordt bepaald door een samenspel van datageletterdheid, ICT-kennis en -vaardigheden, ICT-gerelateerde didactische zelfeffectiviteit, motivatie en de waargenomen organisatorische en technologische ondersteuning. Real-time gegevens stellen extra eisen aan leerkrachten, waaronder het beheersen van de cognitieve belasting, het toepassen van pedagogische expertise en het vertrouwen in de technologie.
Uit observaties bleek verder dat door het dashboard gestimuleerde feedback vooral in latere fasen van de les plaatsvond en vooral varieerde in timing in plaats van in het type feedback. Het proefschrift conceptualiseert het gebruik van het dashboard als een reeks microcycli tijdens de les, bestaande uit het opmerken, interpreteren en handelen op basis van gegevens. Het introduceert en valideert ook het Teacher Data Literacy Instrument (TDLI). Over het algemeen vereist effectief gebruik van het dashboard een samenhangende afstemming tussen de competenties van de docent, professionele ontwikkeling, organisatorische omstandigheden en het ontwerp van het dashboard.