Decem Lustra: Kees van Raad viert bijna vijftig jaar onderwijs internationaal belastingrecht
Nieuws
Bijna vijftig jaar geleden begon emeritus hoogleraar Kees van Raad met lesgeven in internationaal belastingrecht. Op vrijdag 28 augustus werd dit speciale jubileum gevierd met een symposium in de Cleveringazaal, met ruim 200 alumni uit alle windstreken.
Van Raad startte bij het toenmalige NIVRA en de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs, en vanaf 1978 ook aan de Universiteit Leiden. Het symposium is onderdeel van een tweedaagse lustrumbijeenkomst van de alumni van het International Tax Center Leiden (ITC).
Pionierstijd
Toen Van Raad in 1975 terugkeerde naar zijn alma mater om internationaal belastingrecht te doceren, bestond het vakgebied nauwelijks. Op één proefschrift uit 1946 na was er, zoals hij het zelf omschreef, ‘in den beginne’ vrijwel niets over gepubliceerd. Er waren geen studieboeken, geen bronnen, geen bundels. Hij creëerde alles van de grond af: het lesmateriaal dat hij zelf moest samenstellen telde destijds 50 pagina's; inmiddels zijn dat er ongeveer 1000.
Jan van de Streek, hoogleraar Belastingrecht en afdelingsvoorzitter, blikte terug op die pionierstijd. ‘Je hebt het vakgebied van het internationaal belastingrecht mee helpen opbouwen, en dat vakgebied is je levenswerk geworden’, zei hij. ‘Tot op de dag van vandaag geef je overal ter wereld les, schrijf je en werk je in de rechtspraktijk, dus ik begrijp goed dat je nooit de behoefte hebt gehad om terug te blikken op je carrière.’
Vier perspectieven op verdragsinterpretatie
De inhoudelijke ruggengraat van de middag kwam van vier korte inleidingen van oud-docenten van het ITC, allen internationale autoriteiten op het gebied van interpretatie van belastingverdragen: John F. Avery Jones CBE (London School of Economics), Wei Cui (University of British Columbia), Malcolm Gammie KC (tax barrister bij One Essex Court, oud-Unilever Professor in Leiden) en Johann Hattingh (University of Cape Town). Zij spraken over hoe rechters en wetgevers in verschillende bevoegdheid omgaan met OECD-modelverdragen, het gewicht van commentaren, en de spanning tussen technische interpretatie en constitutionele beginselen, vragen waar Van Raads eigen werk decennialang aan heeft bijgedragen.
Decem Lustra
Vervolgens was het woord aan Tanja Bender, onlangs zelf met emeritaat, en lange tijd nauw verbonden aan Van Raad. Zij was ooit een van Van Raads eerste promovendi en de tweede hoogleraar Internationaal Belastingrecht in Leiden. Bender stond stil bij de reikwijdte van Van Raads werk: enkele duizenden Leidse belastingstudenten hebben over de jaren van zijn onderwijs geprofiteerd, honderden ITC-alumni dragen zijn manier van denken uit in universiteiten, overheden, rechtbanken en internationale organisaties wereldwijd, en generaties belastingjuristen gebruiken dagelijks, soms uurlijks, zijn Cursus Internationaal Belastingrecht, de Pocket Belastingverdragen en de Materials-bundels.
Samen met alumnus Renata Fontana overhandigde Bender vervolgens een liber amicorum: Decem Lustra, uitgegeven door Kluwer, met bijdragen van meer dan tweehonderd (oud-)collega's, een boek van maar liefst 870 pagina's. De titel is Latijn voor ‘tien lustra’, dus vijftig jaar, en past bij Van Raads liefde voor het Romeins recht en de klassieke taal.
‘In die zin is het Liber een afspiegeling van Kees zelf’, zei Bender. ‘Academisch rigoureus, internationaal georiënteerd, en verbonden met een buitengewoon breed netwerk van mensen. Maar het is ook een weerspiegeling van zijn blijvende invloed op het internationaal belastingrecht.’
‘Maak je borst maar nat’
Na de inbreng van de verschillende sprekers was het afsluitende woord aan Van Raad zelf. In zijn dankwoord blikte Van Raad zelf kort terug, maar vooral vooruit. Hij haalde herinneringen op aan zijn eerste kennismaking met het vakgebied: een Fulbright-beurs die hem in 1967 per boot naar de VS bracht voor een LL.M.-jaar aan Georgetown University in 1969.
Vijftig jaar later staat het vakgebied volgens hem voor een ingrijpende omslag. In december 2022 nam de Algemene Vergadering van de VN een resolutie aan die de OESO's decennia-oude rol als beleidsmaker van het internationaal belastingrecht ter discussie stelt. De ontwerp-conventie die daaruit is voortgekomen bevat volgens Van Raad ideeën die de bestaande orde ‘diepgaand’ zullen veranderen. ‘Zoals we in Nederland zeggen: maak je borst maar nat.’
Felicitaties Decaan Suzan Stoter
‘De wereld was zo groot in de jaren zeventig. Leiden was relatief klein. In de vijftig jaar die volgden heb jij de wereld kleiner gemaakt en Leiden groter. Aan het einde van de jaren zestig gingen weinig Nederlandse rechtenstudenten na hun afstuderen door met een studie in de VS. Jij deed dat wel, met een beurs voor Georgetown University. In die tijd bestond het internationaal belastingrecht nauwelijks als zelfstandig vakgebied, waar ook ter wereld. Jij werd een van de pioniers.
In 1998 richtte je het International Tax Centre aan de Universiteit Leiden op, om een Advanced LL.M.-programma aan te bieden aan studenten van over de hele wereld. Met niet meer dan veertig studenten per jaar toe kende je iedereen persoonlijk en bij naam. Dat programma gold als blauwdruk voor vele Advanced LL.M.-programma's die bij de Leidse rechtenfaculteit zijn opgezet. Er zijn nu ruim achthonderd alumni over de hele wereld. Een van mijn voorgangers vertelde me dat als hij in het buitenland een lezing of conferentie bijwoonde, zijn gastheren zeiden: “Oh kom je uit Leiden? Daar is Kees van Raad gevestigd.”
Beste professor Van Raad, vijftig jaar lang en meer ben jij een visionair geweest, een pionier, een resultaatgerichte perfectionist, een ambassadeur, een geweldige leraar en een bijzondere man. Namens de Leidse rechtenfaculteit wil ik je van harte gelukwensen en mijn diepe dankbaarheid uitspreken voor alles wat je voor onze universiteit en onze rechtenfaculteit hebt gedaan.’