Ontdekking van nieuwe slakkensoorten versterkt pleidooi voor bescherming van de biodiversiteit in Montenegro
Biodiversiteit
Gemengde teams van wetenschappers en burgers, waaronder de Leidse evolutiebioloog Menno Schilthuizen, hebben twee nieuwe slakkensoorten ontdekt in het noordwesten van Montenegro. De ontdekking onderstreept het belang van de regio voor verborgen biodiversiteit en de noodzaak van natuurbehoud.
Het team ontdekte twee nieuwe soorten in de Europese slakkenfauna. De elegante slakken, die nog geen Engelse namen hebben, hebben kegelvormige schelpen van ongeveer 6 mm lang en leven op kalksteenrotsen, waar ze algen en korstmossen grazen. In tegenstelling tot de meeste landslakken hebben ze hun ogen niet aan het uiteinde van oogstelen, maar aan de zijkanten van hun kop. En hun schelpen zijn voorzien van een cirkelvormige schijf die aan de staart van het dier vastzit en die de schelp als een deur kan afsluiten.
Het onderzoek naar het geslacht Cochlostoma in de Balkan maakt deel uit van een breder project waarin Schilthuizen en zijn collega’s de subtiele variaties in schelpvorm bij deze dieren bestuderen. ‘Het is eigenlijk best verrassend dat er in dit kleine gebied zoveel verschillende soorten voorkomen zonder dat dit zich vertaalt in duidelijk zichtbare uiterlijke verschillen’, zegt hij. ‘De soorten verschillen vooral in hun inwendige voortplantingsorganen en DNA, en veel minder in hun uiterlijk dan je zou verwachten.’
Wetenschappelijke expedities voor zowel onderzoekers als het grote publiek
De slakken werden ontdekt door teams van Taxon Expeditions, mede opgericht door Schilthuizen, die echte wetenschappelijke expedities organiseren waaraan iedereen kan deelnemen. Tussen 2018 en 2025 werden er expedities in Montenegro georganiseerd in samenwerking met Taxon Expeditions, de non-profitorganisatie Taxon Foundation en lokale partners van de Montenegrijnse Vereniging van Ecologen. ‘Ik vond het verbazingwekkend dat het nog steeds mogelijk is om nieuwe diersoorten te ontdekken in Europa’, zegt muzikante Janine Buisman uit Nederland, die aan een van de expedities deelnam en medeauteur is van de wetenschappelijke publicatie.
Verborgen biodiversiteit in de bergen van Montenegro
Gemengde teams van internationale onderzoekers, burgerwetenschappers, lokale studenten en natuurbeschermers bestudeerden de biodiversiteit van het Durmitor Nationaal Park en de Komarnica-kloof. De nieuwe slakken werden op verschillende locaties aangetroffen tijdens veldwerk in het ruige bergterrein, maar dat het om nieuwe soorten ging, werd pas duidelijk toen ze in het veldlaboratorium werden ontleed en genetisch geanalyseerd.
Tijdens een stemming in het kamp besloot het team de soorten te vernoemen naar de vindplaatsen: Cochlostoma dobrido, naar het Dobri Do-plateau dat tussen de toppen van het Nationaal Park Durmitor ligt, en Cochlostoma komarnica, naar de adembenemende maar onbeschermde Komarnica-kloof, ten zuiden van Durmitor.
Bescherming van een uniek ecosysteem
Bioloog en coauteur Jovana Đokić van de Montenegrijnse Vereniging van Ecologen (MES) legt uit dat de rijke biodiversiteit in de canyons, bergen en kloven van dit deel van de Balkan nog grotendeels onontgonnen en onontdekt is. ‘Het is des te zorgwekkender dat de Komarnica-kloof het doelwit is van een waterkrachtdam en -stuwmeer. Dit zal deze wilde rivierkloof en alle biodiversiteit daarin vernietigen, inclusief vele soorten die de wetenschap nog niet kent’, zegt ze.
Vanwege deze bedreigingen is de Komarnica-kloof het middelpunt geworden van verschillende biodiversiteitsonderzoeken, in een poging om een wetenschappelijk onderbouwd pleidooi voor het behoud ervan op te bouwen. Daarom pleit MES ervoor dat de kloof wordt opgenomen in het UNESCO-werelderfgoed van Durmitor en dat de plannen voor het waterkrachtproject worden geschrapt. ‘Waterkracht is geen groene of duurzame energie als het een uniek ecosysteem als dit vernietigt’, aldus Đokić.
Wetenschappelijk artikel:
Schilthuizen M, Boomsma R, Faes S, Jousma M, Buisman J, Lankenau D-H, Kountouras S, van den Broek M, Hemelaar EM, Noomen J, de Vries R, Lopatriello G, Limongi AR, Maestri S, Kamchev P, van Manen S, Khalik MZ, Delledonne M, Đokić J, Mićanović A, Popović J, Njunjić I, Zallot E (2026) Two new Cochlostoma species from the Durmitor and Komarnica regions of northern Montenegro (Caenogastropoda, Cochlostomatidae). Biodiversity Data Journal 14: e196955.