Dorine van Norren benoemd tot bijzonder hoogleraar bij LUC: ‘Wereldambassadeur voor geluk’
Interview beeld: Kim Vermaat
Dorine van Norren is met ingang van 1 juni 2026 voor vijf jaar benoemd tot bijzonder hoogleraar ‘Intercultural Rights, Citizenship, and Sustainability’ bij het Leiden University College The Hague, Faculteit Governance and Global Affairs. De leerstoel is ingesteld en wordt gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Je weet veel over interculturele perspectieven op duurzaamheid, ontwikkeling en (mensen)rechten. Waar begon die vraag naar andere perspectieven?
‘Dat gaat terug naar een adviestraject van de Adviesraad Internationale Vraagstukken waar ik toen werkte. In 2011 schreven we een advies over de toekomst van de millenniumdoelen, die later zijn opgevolgd door de duurzame ontwikkelingsdoelen. We missen alleen een belangrijke component, namelijk hoe wordt er vanuit de filosofie en cultuur van de landen waar we het over hebben, zélf over welzijn en ontwikkeling gedacht? Dat had ik geleerd in de landen waar ik gewoond heb, zoals Zuid-Afrika, waar Ubuntu mensen drijft.’
Daar ben je vervolgens op gepromoveerd in 2017, kun je daarover vertellen?
‘Ik bekeek de duurzame ontwikkelingsdoelen vanuit drie niet-westerse filosofieën die hun weg hebben gevonden naar de grondwet en het beleid van Zuid-Afrika, Ecuador en Bhutan. Ubuntu, vertaald als ‘ik ben omdat wij zijn’ benadrukt verbondenheid en gemeenschap. Buen Vivir gaat over goed leven in harmonie met de natuur, en rechten van de natuur. Bruto Nationaal Geluk gaat uit van innerlijke harmonie. Bhutan pionierde met een bredere, door boeddhistische filosofie geïnspireerde kijk op welzijn. In Nederland hebben we nu ook de Monitor Brede Welvaart. Toen de duurzame ontwikkelingsdoelen kwamen, zeiden de Bhutanezen: eindelijk gaat de wereld doen wat wij al doen. Verder kijken dan economische groei.’
Waarom is dit nu weer actueel?
‘Omdat steeds duidelijker wordt dat internationale politiek en duurzame ontwikkeling niet alleen vanuit westerse beleidskaders kan worden vormgegeven. Landen in het Mondiale Zuiden laten nadrukkelijker zien dat zij vanuit hun eigen waarden en perspectieven willen meepraten over internationale samenwerking. Richting 2027 wordt bovendien opnieuw gesproken over de toekomst van de duurzame ontwikkelingsdoelen, terwijl die nog lang niet zijn behaald. Als je mensen en landen echt wilt meekrijgen in duurzame verandering, moet je aansluiten bij filosofieën en culturele kaders die zij zelf herkennen, zoals Ubuntu.’
Heeft je onderzoek ook veranderd hoe je zelf in het leven staat?
‘Ik ben veranderd door het wonen in andere landen en de andere kijk op internationale relaties. Mijn proefschrift is de uitkomst daarvan. Ik ben me door het onderzoek in Ecuador daarnaast veel bewuster geworden van hoe belangrijk de relatie met de natuur is voor je eigen welzijn. Dat begint bij kunnen invoelen hoe je in relatie staat tot jezelf en je medemens. Dat is voor Bhutan ook de gedachte achter geluk. Een Tibetaanse kennis zei bij mijn promotie: ‘Wat leuk dat je wereldambassadeur voor geluk bent geworden!’ Ik vond het wel grappig dat ze dat zei. Alleen bedoelen Boeddhisten wel wat anders met ‘geluk’, namelijk innerlijke balans. Als je dat vindt, dan kun je onder elke omstandigheid gelukkig zijn. Ook als alles tegenzit.’
Leerstoel
De bijzondere leerstoel ‘Intercultural Rights, Citizenship, and Sustainability’ (0,2 fte) bij het Leiden University College The Hague richt zich op interculturele perspectieven op duurzaamheid, ontwikkeling en rechten uit het mondiale zuiden. Dorine van Norren is naast het bijzonder hoogleraarschap werkzaam bij het ministerie van Buitenlandse Zaken als strategisch adviseur Westelijk Halfrond en geassocieerd onderzoeker bij de Universiteit van Pretoria. Vanuit haar onderzoek in Ecuador, Zuid-Afrika en Bhutan én haar dertig jaar ervaring bij het ministerie brengt zij interculturele perspectieven op duurzaamheid, ontwikkeling en (mensen)rechten naar LUC-studenten.
Heb je een voorbeeld van hoe mensen heel anders naar ontwikkeling kunnen kijken?
‘Jazeker. Ik was in Ecuador, in de Amazone, waar ik sprak met leden van de Achuar-gemeenschap. Toen ik de lijst met doelen voorlas, reageerden zij fel. Geen armoede? Zij zagen zichzelf niet als arm. Geen honger? Het bos gaf genoeg voedsel. Gezondheid? De bedrijven uit het Westen kwamen hun medische kennis stelen. En bij toegang tot schoon water werden ze echt boos: jullie komen zeker ons water privatiseren om het aan ons te verkopen? Het gesprek werd abrupt beëindigd. Ik zei nog: het zijn niet míjn doelen, ik doe er onderzoek naar. Maar het gesprek was klaar. Het was een enorme eyeopener.’
Waar komt die drijfveer vandaan?
‘Ik wil verbinding tot stand brengen, een stem geven aan mensen die niet gehoord worden. In de diplomatie is het belangrijk dat je elkaar begrijpt en elkaars wereldbeeld kent. Ooit zat ik in de stoel van Mandela, bij toeval, na zijn inauguratie in 1994. Hij benadrukte verzoening. Ik zeg bij lezingen vaak: nu moet ik iets teruggeven en doorgeven.’
Wat betekenen de culturele inzichten voor beleidsmakers?
‘Het ministerie werkt aan brede partnerschappen met landen in het Mondiale Zuiden die op bepaalde thema’s gelijkgezind zijn. We willen gelijkwaardigheid. Daarvoor moeten we ook beter leren luisteren. Mensen die buitenlands beleid of ontwikkelingsbeleid maken, moeten begrijpen in welke lokale context zij opereren.’
Je werkt al dertig jaar bij Buitenlandse Zaken. Hoe neem je die praktijkervaring mee naar LUC?
‘Bij Buitenlandse Zaken is veel praktijkkennis aanwezig wat nuttig is voor de wetenschap; academici kunnen het beleid voeden met onderzoek en kritische reflectie. Studenten kunnen kennismaken met hoe internationaal werk er in de praktijk uitziet.
Wat ik hoop, is dat we elkaar beter leren verstaan, in Nederland, in internationale betrekkingen en tussen beleid en wetenschap. Dat vraagt om kennis, maar ook om luisteren. Juist daarin ligt voor mij de waarde van deze leerstoel: mensen met elkaar in gesprek brengen en ruimte maken voor andere manieren van kijken.’
LUC-decaan Giles Scott-Smith:
‘De bijzondere leerstoel zal fungeren als een unieke brug tussen de academische wereld van LUC en de beleidswereld van het ministerie. Dorine is de ideale partner om dit mogelijk te maken. We verwelkomen haar graag als onderdeel van het LUC-team en kijken uit naar de nieuwe kansen die dit onze studenten zal bieden.’
Marije Balt, kennisgezant van het ministerie van Buitenlandse Zaken:
‘Voor Buitenlandse Zaken is deze bijzondere leerstoel belangrijk omdat zij wetenschap, onderwijs en diplomatieke praktijk met elkaar verbindt. De grote internationale vraagstukken vragen om kennisgedreven beleid, nieuwe perspectieven en jonge denkkracht. Via deze leerstoel kunnen academische inzichten en praktijkvragen van BZ elkaar structureel versterken.’