Hoe meten we de impact van rampen, aanslagen en oorlogen?
Boek
In zijn boek 'Chasing Events' onderzoekt Thijs van Dooremalen hoe we de impact van ingrijpende gebeurtenissen beter kunnen begrijpen. Hij pleit voor een nieuwe manier om de effecten op de lange termijn te analyseren en komt op basis van een toepassing op 9/11 en andere gevallen tot bredere 'event' lessen.
Gedurende drie weken wordt dit artikel aangevuld met nieuwe inzichten uit het boek Chasing Events van Thijs van Dooremalen.
De impact van rampen en oorlogen
Wetenschappers die onderzoek doen naar de impact van events (terroristische aanslagen, rampen, oorlogen) vergelijken vaak de situatie vóór en na de gebeurtenis met elkaar. Het idee is dan dat alles wat anders is, kan worden gezien als een event effect.
In het boek Chasing Events betoogt onderzoeker Thijs van Dooremalen dat het met zo’n aanpak lastig te zeggen is dat een verandering écht iets met de gebeurtenis te maken heeft. Een paar dagen na het event is dit misschien nog te vergelijken, maar hoe zit dit een paar weken of maanden later? Er hebben dan zoveel andere dingen plaatsgevonden dat het leggen van de relatie met de gebeurtenis vrijwel onmogelijk is geworden.
Al is de vergelijking wel degelijk interessant. Een half jaar na 9/11 waren zowel in Frankrijk als in Nederland rechtspopulisten (Jean-Marie Le Pen en Pim Fortuyn) succesvol bij landelijke verkiezingen. In hoeverre hebben de Twin Towers-aanslagen daar iets mee van doen?
Als alternatief stelt Van Dooremalen voor om te onderzoeken wat actoren zoals politici en journalisten zélf met de gebeurtenis doen. Gebruiken ze het als een voorbeeld in debatten, en op welke manier? Welke beleidsimplicaties leiden zij daaruit af? Met dit ‘achterna zitten’ van events (titel van het boek) kun je de impact van gebeurtenissen voor langere periodes analyseren.
Op die manier kun je bijvoorbeeld precies in kaart brengen of Donald Trump 9/11 nodig heeft gehad om politiek succes te boeken. Het antwoord is: nee. Hij haalt het nauwelijks aan om moslims of migranten te stigmatiseren, daarvoor gebruikt hij meer recente aanslagen, zoals in 2016 de Orlando Shooting. 9/11 lijkt in de VS te ‘heilig’ om politiek uit te buiten, zelfs voor Trump.
‘Alles wordt anders’
Wanneer een ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt, laat de media het vaak lijken of daarna alles anders wordt. Journalisten hebben het voortdurend over ‘keerpunten’, dat ‘de wereld nooit meer hetzelfde zal zijn’, of ‘vanaf nu is er een voor en na’. Dit patroon zien we eigenlijk telkens plaatsvinden naar aanleiding van terrorisme door moslimfundamentalisten in de laatste decennia (9/11, de aanslagen in Madrid en London, de moord op van Gogh, Charlie Hebdo, de Bataclan). Op basis van de analyses in mijn boek concludeer ik dat zulke radicale verandering zeldzaam is.
Voor radicale verandering, moet de gebeurtenis een ‘shock event’ zijn. Dat betekent dat het volledig ingaat tegen de dominante denkbeelden van die tijd. 9/11 in de Verenigde Staten was zo’n gebeurtenis: het rekende radicaal af met het idee dat het land onkwetsbaar was op eigen bodem. Als gevolg daarvan sloeg de nationale denkbeelden radicaal om. Het binnenlandse veiligheidsbeleid ging op de schop en Afghanistan werd aangevallen.
In plaats van ‘shock events’ zijn gebeurtenissen vaker ‘focus events’: een extra bevestiging van denkbeelden die toch al dominant waren. Dit gold in Nederland voor hoe wij alle hierboven genoemde gevallen van islamitisch terrorisme hebben beleefd. Telkens waren dat vooral bevestigingen van het negatieve beeld van moslims dat in het publieke en politieke debat al in de jaren 90 in opkomst was.
Boekpresentatie 'Chasing Events'
Op 25 juni presenteert Thijs van Dooremalen zijn boek Chasing Events. Het programma bestaat uit een korte presentatie door Thijs, gevolgd door een paneldiscussie met professor Sarah de Lange (Instituut voor Politieke Wetenschappen, Universiteit Leiden) en Peter Giesen, journalist bij de Volkskrant. Wil jij er bij zijn? Meld je aan