Internist-infectioloog Meta Roestenberg en arabist Petra Sijpesteijn gekozen tot KNAW-lid
Benoeming KNAW
De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen koos zestien nieuwe leden onder wie twee Leidse wetenschappers. Internist-infectioloog Meta Roestenberg van het LUMC is een pionier in het onderzoek naar vaccins en arabist Petra Sijpesteijn brengt de vroege geschiedenis van de Islam in kaart.
De zestien nieuwe leden -zeven vrouwen en negen mannen- excelleren met hun onderzoek, en hechten daarnaast ook groot belang aan hun maatschappelijke rol als wetenschapper. Op 28 september 2026 worden zij officieel geïnstalleerd. KNAW-leden denken mee over grote maatschappelijke en wetenschappelijke vraagstukken.
Pionier infectiemodellen
Malaria wordt veroorzaakt door een parasiet die op mensen overgebracht wordt door muggen. Het ontwikkelen van vaccins tegen parasieten is lastig. Ze zijn biologisch extreem complex, en verregaand geëvolueerd om onder de radar van het menselijk afweersysteem te blijven. Roestenbergs benadering is gebaseerd op levende maar kunstmatig verzwakte malariaparasieten. In een eerste klinische studie is het veelbelovend gebleken.
Daarnaast is Roestenberg een pionier in het ontwikkelen van ‘menselijke infectiemodellen’. Dit houdt in dat vrijwilligers onder gecontroleerde omstandigheden geïnfecteerd worden, om de reactie van het immuunsysteem en het effect van vaccins en geneesmiddelen te bestuderen. Zulke modellen ontwikkelde Roestenberg voor de parasitaire ziekte schistosomiasis en mijnworm, tropische ziekten waar miljoenen mensen mee te maken krijgen. Aangezien bij deze modellen gezonde mensen geïnfecteerd worden, houdt ze zich ook bezig met de ethische aspecten van deze aanpak. Daarover maakte zij een documentaire First, do no harm.
Roestenberg heeft een uitgebreid netwerk van vaccin-onderzoekers, in Europa en de VS maar ook in Afrika en Azië. Daarvan gebruikmakend richtte ze de non-profit-organisatie InFECT-NL en INFECTA op, met als doel om kennis in Nederland te verbinden en de vroeg-klinische testen van nieuwe vaccins en geneesmiddelen te versnellen.
Papyroloog oude Arabische teksten
De Islam, ontstaan in het huidige Saoedi-Arabië, verbreidde zich na de dood van de profeet Mohammed in het jaar 632 over een enorm gebied, van het huidige Spanje tot India. De eerste teksten over deze historische omwenteling dateren pas van twee eeuwen later, toen het islamitische rijk al lang bestond.
Over het ontstaan van een politieke, sociale en culturele islamitische samenleving in dit uitgebreide gebied in de eeuwen na Mohammeds eerste openbaringen is nog veel onbekend. Papyroloog Petra Sijpesteijn heeft baanbrekend werk verricht om deze geschiedenis in kaart te brengen, met hulp van weinig gebruikte, en moeilijk te interpreteren bronnen.
Met hulp van munten, zegels, inscripties, en papyri - teksten op papyrus in het Arabisch, Grieks en Koptisch - onderzoekt zij vragen als: hoe namen de Islamitische veroveraars het bestuur over? Hoe gingen ze om met bestaande religies? Was de verovering een radicale omwenteling voor de bevolking? Zo bestudeerde Sijpesteijn de correspondentie tussen een moslimbestuurder in Egypte en een ondergeschikte tussen het jaar 730 en 750. Toen al was er een Arabische bestuurlijke ervaring en infrastructuur, maar bleven Egyptische kennis en praktijk ook belangrijk.
Sijpesteijn heeft een groot talent om dit soort informatie te interpreteren en te integreren in een historisch perspectief. Zij zet zich sterk in voor het ontsluiten van deze bronnen, waarvan de originelen verspreid liggen over meerdere musea.