Wat hebben sushi, klimmen en roken met elkaar gemeen? Hoe we praten over risico’s.
Interview
Volgende week verdedigt Sara Perlstein haar promotieonderzoek over risk talk: de alledaagse gesprekken die we voeren over risico’s met mensen dicht bij ons. Van sushi eten tot klimmen of roken: informele gesprekken hebben op een andere manier invloed op hoe we omgaan met gevaren.
Je onderzoek richt zich op risk talk. Wat bedoel je daarmee?
‘Toen ik aan mijn promotietraject begon, deed ik onderzoek naar risicocommunicatie, een vrij breed onderwerp. Tijdens het lezen van de literatuur hierover, viel het me op hoe weinig aandacht er was voor dagelijkse gesprekken over risico. Dat vond ik vreemd, zeker omdat het vlak na COVID-pandemie was en ik zelf veel gesprekken voerde over gezondheidsrisico’s en levensstijl.
Daarom vroeg ik me af of we niet juist geïnteresseerd moeten zijn in deze informele gesprekken – wat ik risk talk noem – als onderdeel van risicocommunicatie.’
En jouw onderzoek suggereert inderdaad dat we dat zouden moeten.
‘Ja. Mijn algemene indruk is dat mensen een risico uitgebreider bespreken wanneer het sociaal minder geaccepteerd is. Kijk bijvoorbeeld naar alcohol en roken. Alcohol drinken is breed geaccepteerd in het dagelijks leven, terwijl roken in de publieke opinie steeds kritischer wordt bekeken. Ik merkte dat mensen veel eerder bereid zijn de voor- en nadelen van roken af te wegen dan de risico’s van alcoholgebruik.
Datzelfde patroon zie je bij het eten van sushi en het eten van een rauw ei. Beide houden in dat je rauw voedsel consumeert, maar mensen hebben veel meer de neiging om de risico’s van een rauw ei te bespreken, ook al is het daadwerkelijke risico heel klein. Sushi daarentegen is sociaal geaccepteerd en wordt daardoor minder in twijfel getrokken.’
Wat zegt dit over hoe risk talk werkt?
‘In de klassieke crisiscommunicatie leidt meer onzekerheid over situaties vaak tot meer discussie, omdat er minder houvast is. Een soortgelijke dynamiek zie je hier. Wanneer een risico sociaal minder geaccepteerd is, voelen mensen de behoefte om het samen te bespreken. Om te achterhalen wat hun sociale groep ervan vindt, en om de voor- en nadelen, risico’s en opbrengsten tegen elkaar af te wegen.
Dat zag ik bijvoorbeeld bij de vergelijking tussen klimmen en skiën. Minder mensen zijn bereid het risico van klimmen te accepteren dan dat van skiën, en over klimmen werd veel uitgebreider gesproken.’
Dus risk talk heeft een belangrijke sociale functie?
‘Ik merkte dat mensen heel verschillend praten, afhankelijk van het type risico. Als iemand griep had, bleven gesprekken vaak vaag en algemeen: handen wassen en voorzichtig zijn. Maar wanneer het ging over leefstijlgerelateerde risico’s, lag de nadruk veel meer op individuele verantwoordelijkheid en gaven mensen concreet advies en ondersteuning.
'De emotionele en relationele functies van risk talk zijn tot dit onderzoek grotendeels over het hoofd gezien'
Heel weinig van deze gesprekken ging eigenlijk over het uitwisselen van informatie. In plaats daarvan draaide het vooral om relaties, emoties en praktische steun. Mensen gebruiken risk talk bijvoorbeeld om frustratie te uiten, zoals zorgen over dat iemand veel snoept en het risico op diabetes.
In één geval ging het om een oudere man die bang was om te vallen tijdens het wandelen. Toen hij die angst deelde, bood zijn familie aan om met hem mee te lopen, in plaats van alle risico’s tegen elkaar af te wegen.
De emotionele en relationele functies van risk talk zijn tot dit onderzoek grotendeels over het hoofd gezien. In mijn hele literatuurstudie vond ik slechts één artikel dat expliciet inging op deze emotionele en relationele functies.’
Je hebt duidelijk een ‘gat’ in de literatuur opgevuld. Wat betekent dit voor de manier waarop we over risico’s communiceren?
‘Mijn werk is vooral conceptueel, maar voor beleidsmakers en risicocommunicatieprofessionals is bewustwording de eerste stap.
In plaats van alleen informatiecampagnes te verspreiden en te hopen dat ze effect hebben, helpt het om te begrijpen wat er speelt in het leven en de relaties van mensen. Risicocommunicatie gaat niet alleen over het overdragen van kennis, maar is afhankelijk van betekenisvolle interactie. Gesprekken met familieleden of goede vrienden kunnen een krachtige manier zijn om met risico’s om te gaan.’
Op woensdag 22 april om 11:30 uur verdedigt Sara Perlstein haar proefschrift 'Making Sense of Risk Together', in het Academiegebouw in Leiden. Meer informatie is beschikbaar in de kalender van de Universiteit Leiden.