Veel autisme-posts op sociale media: zorgt dat voor een beter beeld?
beeld: Unsplash
Elke 2 april is het Wereld Autisme Dag. Doel is de acceptatie en het begrip van wat autisme is te vergroten. Draagt de groeiende aandacht voor autisme op sociale media bij aan een meer kloppend beeld?
Actief op sociale media en interesse in mentale gezondheid? Dan is het vast opgevallen dat veel van die berichten over neurodivergente condities gaan, zoals autisme.
Eerst wat meer informatie over neurodivergentie. Dit is een begrip dat gebruikt wordt om de variaties in neurologische en psychologische ontwikkeling van het brein te beschrijven. De hersenen zijn dan als het ware anders bedraad, waardoor het informatie en prikkels anders verwerkt dan in een neurotypisch brein.
Anders denken over breinen
Neurodivergentie wordt vanaf eind jaren 90 online veel besproken op autismefora. ‘Het idee vanuit het medische model tot dan toe was om autistische kinderen en volwassenen gedragingen af- en aan te leren, zodat ze in de neurotypische norm zouden passen’, legt Rachel Plak uit.
Zij doet onderzoek naar autisme bij kinderen en jongeren en is als universitair docent verbonden aan het Instituut Pedagogische Wetenschappen.
‘Sinds de opkomst van de neurodiversiteitsbeweging, die een reactie was tegen dat medische model, zie je steeds meer dat hier anders over wordt gedacht. Ook buiten autistische gemeenschap. Anders bedraad zijn betekent niet ‘minder’ en autisme hoeft dus niet ‘afgeleerd’ te worden.’
De nadruk ligt daarom tegenwoordig steeds meer op het leren omgaan met autisme. Daarbij wordt erkend dat de samenleving vaak niet goed is afgestemd op hun behoeften. ‘Personen met autisme hebben elkaar online gevonden, wisselen gedachten en ideeën uit en er is een neurodiversiteitsbeweging ontstaan die mensen over de hele wereld heeft bereikt.’
Uiteenlopende content over autisme
Inmiddels wordt er niet alleen op fora, maar ook op andere socialmediaplatformen als Facebook en Instagram veel over autisme gepost. De inhoud van die berichten varieert nogal. Soms bekrachtigen ze oude stereotypen.
Denk aan dat je aan iemands uiterlijk zou kunnen zien of diegene autisme heeft, dat elke autistische persoon over een bijzondere gave beschikt – zoals het hoofdpersonage uit de film Rain Man – of dat autistische personen nooit oogcontact willen maken.
Maar: er zijn ook veel posts waarin autistische personen met de wereld delen hoe zij zelf hun autisme ervaren. Omdat iedereen het eigen autisme anders ervaart, zijn deze verhalen ook verschillend.
Betere representatie
Dragen die ervaringsverhalen bij aan een meer kloppend beeld van autisme? ‘Ik denk dat dit in elk geval zorgt voor een diverser beeld en een betere representatie van autistische personen in het algemeen’, geeft Plak aan.
Volgens haar is een veelzijdiger beeld niet het enige voordeel: ‘Ik hoor van autistische personen dat zij via socialemediaplatformen makkelijk met elkaar in contact kunnen komen om ervaringen en gedachten uit te wisselen en dat dit helpend kan zijn.’
Wat is autisme eigenlijk?
Iedereen heeft er weleens van gehoord, maar wat het is? Dat is ook voor wetenschappers nog niet helemaal duidelijk.
Rachel Plak: ‘We krijgen wel steeds een beter beeld van wat autisme is. Autistische personen hebben een andere manier van informatieverwerking dan personen zonder autisme, al komt dit bij iedereen anders tot uiting. Er is wel een aantal gemene delers. Zoals vast kunnen lopen op sociaal gebied. Ook zijn veel mensen over- of juist ondergevoelig voor prikkels. ‘Dat kan gaan over bijvoorbeeld geluid, licht, kou of bepaalde structuren van kleding.’
Meer weten? Beluister de podcast ‘Wat is Autisme?’ van Universiteit van Nederland met Rachel Plak en ervaringsdeskundige Jasper Wagteveld.
Herkenbaar, maar niet altijd waar
‘Uiteraard is het niet zo dat iedereen met autisme actief is op sociale media, en ook zal niet iedereen met autisme zich herkennen in online gedeelde ervaringen. Denk bijvoorbeeld aan ondervertegenwoordigde groepen, zoals mensen met hoge ondersteuningsbehoeften,’ geeft Plak aan.
Daarbij worden oude autismestereotypen online nog steeds breed uitgemeten, zoals al eerder benoemd in dit artikel. ‘Of autisme wordt gereduceerd tot een of twee eigenschappen, zoals dingen graag op dezelfde manier doen. Dan wordt er gesteld dat je autistisch bent als je bijvoorbeeld graag vasthoudt aan je ochtendroutine. Daar zou ik wel graag vanaf willen.’
Content van het laatste soort trekt vaak veel kijkers, maar valt onder de categorie misinformatie. Deze misinformatie draagt bij aan een verkeerd beeld van autisme en houdt dit beeld vervolgens in stand.
‘Door het zo versimpeld te brengen, kan iedereen zich er wel een beetje in herkennen en denken: ‘Dat heb ik ook’. Dit soort posts bagatelliseren autisme, legt Plak uit. ‘Want autisme bestaat niet uit één of twee kenmerken, maar uit een geheel van eigenschappen die er samen voor zorgen dat informatie- en prikkelverwerking echt anders werkt dan in een brein zonder autisme. Dat maakt dat autisme een rol speelt in praktisch alle facetten van het leven.’
Rondom Wereld Autisme Dag organiseert de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) jaarlijks de NVA Autismeweek. In 2026 is die van 28 maart tot en met 4 april. Meer informatie vind je hier.
De voorkeur voor 'persoon met autisme' (PFL, person first language) en 'autistisch persoon (IFL, identity first language) verschilt. Zie bijvoorbeeld Buijsman et al. (2022). Daarom is in dit bericht gekozen om het af te wisselen.