Terug naar de bron tijdens de Nascholingsdag Geschiedenis
beeld: Louise de la Motte
Voor historisch onderzoek zijn bronnen de basis van het vak geschiedenis. Maar hoe ga je goed met bronnen om? Dit is iets wat leerlingen moeten leren en een belangrijke taakstelling voor docenten. Want hoe maak je van leerlingen kritische denkers? En wat zijn verrassende bronnen om mee om te gaan?
De bron als historisch geweten
Historicus en schrijver Martin Bossenbroek, tweemaal winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs, verzorgde de openingslezing. Hij blikte terug op zijn eigen werk en vertelde niet alleen over welke bronnen hij had gebruikt, maar ook hoe zijn eigen manier van brongebruik door de jaren heen is veranderd. Zo werkte hij met allerlei materiaal, van inschepingsregisters aangevuld met militaire stamboeken, ministeriële archieven, kranten en tijdschriften tot historische filmfragmenten.
Op zoek naar Forrest Gump
Een belangrijke ontwikkeling in het werk van Bossenbroek is dat hij steeds meer ging werken vanuit ‘hoofdpersonages’: historische figuren door wiens ogen de gebeurtenis beschreven wordt. Speciaal zijn de ‘Forrest Gump’-achtige figuren: vernoemd naar de gelijknamige film met Tom Hanks. Dit zijn personen die om de een of andere reden telkens maar weer opduiken in een reeks belangrijke gebeurtenissen. Ook voor het boek Het Olierijk der Nederlanden dat hij nu aan het schrijven is, heeft hij een ‘Forrest Gump’ gevonden, namelijk Henri van Kol.
’Maar,’ stelde Bossenbroek vast, ’ons vak blijft behelpen.’ Zelfs met meerdere bronnen krijg je nooit een exacte kopie van wat er werkelijk is gebeurd. Wél valt er te streven naar de meest overtuigende historische reconstructie, door zoveel mogelijk verschillende bronnen te gebruiken en een compleet beeld te schetsen vanuit meerdere invalshoeken.'
Een kabinet vol zeldzaamheden
In de workshop ‘Verzamelen in tijden van Verlichting, Revoluties en Stagnatie’ dook emeritus hoogleraar Pieter ter Keurs de diepte in over de menselijke drang om spullen te verzamelen. Zo ontstaan fanatieke verzamelaars omdat ze een bepaalde onvrede ervaren over iets uit hun verleden. Om die onvrede te stillen, proberen ze door middel van hun verzameling een geordend paradijs om zich heen te scheppen. Op die manier is verzamelen een vorm van troost en een zoektocht naar de compleetheid van de wereld.
Verzamelen wordt al eeuwenlang door de mens gedaan. Zoals de zeventiende-eeuwse apotheker Albert Seba, die in Amsterdam langs ging bij boten uit de Oost om medische hulp te verstrekken. Als zijn patiënten geen geld hadden, vroeg hij om spullen. Het liefst waren dit exotische spullen, waarmee Seba zijn kabinet vol zeldzaamheden kon aanvullen. Deze verschillende verzamelingen, vertelde Ter Keurs, vormen een belangrijke bron voor historisch onderzoek naar verschillende velden, zoals het biologische of medische veld.
Iconische fotografie, een venster op het verleden
Nathalie Lagoutte (docent geschiedenis, VAVO Rijnmond) en Tim Feliks (Nationaal Archief) behandelden in hun workshop iconische fotografie. Docenten gebruiken vaak foto’s in de les, maar meestal alleen ter illustratie. Dat is zonde, want foto’s zijn zelf ook supermooi bronmateriaal. Samen met docenten gingen zij daarom aan de slag om te ontdekken hoe je een goede foto selecteert en hoe je deze vervolgens in een les kan gebruiken. Het viel daarbij op dat het nog best moeilijk kan zijn om te bepalen wanneer een foto nu echt iconisch is, maar dat je ook juist daarover een goed gesprek kan voeren. En vooral ook hoe leuk het is om met foto’s te werken. Na een inspirerende sessie zaten de docenten vol motivatie om met foto’s uit de beeldbank van het Nationaal Archief aan de slag te gaan.
Reisgidsen voor koloniaal Indonesië
In deze workshop lieten Nick Tomberge en Natasja Smet (ICLON) zien hoe vroeg twintigste-eeuwse reisgidsen met behulp van hun teksten en afbeeldingen een blik kunnen bieden op het koloniale leven van Europeanen in voormalig Nederlands-Indië. Samen met de deelnemende docenten werd gekeken naar mogelijkheden en manieren om deze boekjes als leuke en laagdrempelige bronnen in lessen te gebruiken.
Houd me op de hoogte
De volgende Nascholingsdag Geschiedenis staat gepland in januari 2027. Wil je op de hoogte worden gehouden over het programma en de registratie voor deze dag? Vul dan het formulier in en we sturen je een mail zodra er meer bekend is.
Houd me op de hoogte