De postkoloniale podcast: Ulbe Bosma over natuuronderzoeker Franz Wilhelm Junghun
Hij beklom vuurspuwende vulkanen, trotseerde de tropische hitte en nam voor zijn werk malaria, dysenterie en andere ziekten en ongemakken voor lief. Met zijn werk dwong hij respect af van letterkundigen. Wie was deze negentiende-eeuws natuuronderzoeker Franz Wilhelm Junghun?
In de postkoloniale podcast gaan Rick Honings, Scaliger-hoogleraar, en Coen van ’t Veer, docent-onderzoeker, van de Universiteit Leiden met gasten in gesprek over hun werk in relatie tot het koloniale verleden. In deze aflevering van De postkoloniale podcast praten zij met historicus Ulbe Bosma over Franz Wilhelm Junghun en het boek Leven op een vulkaan. Franz Junghuhn, een biografie van Bosma over deze fascinerende man.
De ‘Humboldt van Java’
In zijn roman De kus (1977) beschrijft Jan Wolkers de ervaringen die hij opdeed tijdens een toeristische groepsreis in Indonesië. In de buurt van Lembang, op West-Java, hoorde hij iemand zeggen dat zich daar het graf van Junghuhn bevond. Toen hij vroeg wie dat was, antwoordde een van zijn medepassagiers: ‘De ontdekker van de schoonheid van Java’s bergwereld.’
Franz Wilhelm Junghuhn (1809-1864) werd de ‘Humboldt van Java’ genoemd. Waar de Duitse natuuronderzoeker Alexander von Humboldt de oerwouden van de Amazone introk en uitvoerig over zijn ontdekkingen publiceerde, onderzocht en beschreef Junghuhn het eiland Java, waar hij alle vulkanen beklom, sommige zelfs meerdere keren. Dat leidde onder meer tot de publicatie van zijn monumentale, vierdelige werk Java, deszelfs gedaante, bekleeding en inwendige structuur (1850-1854).
Al eerder had hij een boek geschreven over zijn onderzoek in de Bataklanden in Sumatra. Daarnaast geniet Junghuhn enige bekendheid als de auteur van het boek Licht- en schaduwbeelden uit de binnenlanden van Java (1854-1855) met ‘verhalen en gesprekken verzameld op reizen door gebergten en bosschen, in de woningen van armen en rijken’ – een filosofisch traktaat in de vorm van een reisverhaal.’
Homo universalis
Junghuhnn was een homo universalis: hij werkte als arts, maar was bovenal een bevlogen botanist, en daarnaast geoloog, etnograaf, topograaf, landmeter, klimatoloog, vulkanoloog, antropoloog, tekenaar, oudheidkundige, filosoof en fotograaf. Hij was het tegenovergestelde van een kamergeleerde: hij beklom vuurspuwende vulkanen, trotseerde de tropische hitte en nam voor zijn werk malaria, dysenterie en andere ziekten en ongemakken voor lief. Met zijn werk dwong Junghuhn respect af van letterkundigen. Multatuli noemde hem zijn broeder, vanwege diens onafhankelijke geest. De schrijver E. du Perron vond Junghuhn een ‘fenomeen’ en een sterke persoonlijkheid, die vanwege zijn veelzijdige begaafdheid bewondering afdwong. Rob Nieuwenhuys zag hem als een groot schrijver en ‘man van allure’.
Ulbe Bosma
Bosma is senior onderzoeker aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en hoogleraar internationale vergelijkende sociale geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij studeerde geschiedenis aan de Universiteit Groningen en werkte daarna bij de Universiteit Groningen, op het Ministerie van Buitenlandse Zaken en bij de Erasmus Universiteit. Hij promoveerde in 1995 aan de Universiteit Leiden op het proefschrift: Karel Zaalberg, het Bataviaasch Nieuwsblad en de Indo-Europese emancipatie (1880-1930). Vanaf 1997 is hij verbonden aan het ISG. Hij publiceerde verschillende boeken, waaronder The world of sugar. How the sweet stuff transformed our politics, health, and environment over 2,000 years (2023), The making of a periphery. How island Southeast Asia became a mass exporter of labor (2019) en Indiëgangers. Verhalen van Nederlanders die naar Indië trokken (2010).
Afleveringen
De afleveringen worden gepubliceerd op de postkoloniale podcast, het kanaal van Universitaire Bibliotheken Leiden. Dit is het tweede seizoen en er verschijnen weer zes nieuwe afleveringen. De nieuwste aflevering en de eerdere afleveringen kunnen worden beluisterd via de volgende kanalen:
De postkoloniale podcast is een initiatief van Rick Honings en Coen van ’t Veer. Beiden zijn redacteur van de De postkoloniale spiegel. De Nederlands-Indische letteren herlezen (2021) en van het wetenschappelijke tijdschrift Indische Letteren. De podcast komt voort uit het door Rick Honings geleide NWO Vidi-project Voicing the Colony. Travelers in the Dutch East Indies, 1800-1945 en staat inmiddels op eigen benen.